فرهاد نیلی، اقتصاددان و استاد دانشگاه شریف، در همایش «تمدن‌تد» با تشریح فشارهای چهارگانه اقتصادی ناشی از تحریم و جنگ، تاب‌آوری بنگاه‌ها را فراتر از سودآوری کوتاه‌مدت و در گرو حفظ حیات زنجیره تولید دانست. وی مدیریت سرمایه در گردش، انعطاف‌پذیری ساختاری و حمایت عقلایی از حلقه‌های ضعیف‌تر زنجیره را به عنوان راهکارهای کلیدی عبور از این دوران فرسایشی معرفی کرد.
ورود اقتصاد ایران به عرصه جدید و فرسایش بنگاه‌ها
با تداوم شرایط جنگی و فشارهای ساختاری تورم، مقاومت بنگاه‌های اقتصادی از یک مسئله درون‌شرکتی به ضرورتی حیاتی برای حفظ زنجیره تولید تبدیل شده است. اقتصاددانان بر این باورند که اقتصاد ایران از اسفند ۱۴۰۵ وارد مرحله متفاوتی شده که دیگر با میانگین‌گیری از عملکردهای گذشته قابل مدیریت نیست. در این شرایط، چالش اصلی در صحنه اقتصاد نه جنگ نظامی، بلکه فرسایش تدریجی بنگاه‌ها و شکست الگوهای سنتی کسب‌وکار است که نیازمند بازنگری اساسی در تصمیم‌گیری مدیران خواهد بود.
چهار پرده فشار ساختاری بر پیکر بنگاه‌های اقتصادی
فرهاد نیلی، اقتصاددان و استاد دانشگاه صنعتی شریف، در همایش «تمدن‌تد» با محوریت تاب‌آوری شرکت‌ها، فشارهای واردشده بر بنگاه‌ها را در چهار لایه تحلیل کرد. لایه نخست شامل ناترازی‌های مزمن محیطی، انرژی و مالی است که از گذشته وجود داشته‌اند. لایه دوم به شوک‌های عرضه و اختلال در زنجیره تأمین ناشی از جنگ و محدودیت‌های تجاری مربوط می‌شود. لایه سوم شوک تقاضا و کاهش قدرت خرید خانوارها را بازتاب می‌دهد و در نهایت، لایه چهارم نااطمینانی‌های فزاینده در حوزه سیاست‌گذاری و اتخاذ تصمیمات واکنشی را در بر می‌‌گیرد.
اولویت‌بندی بقا بر سودآوری و معمای سرمایه در گردش
در شرایطی که نااطمینانی به اوج خود رسیده، هدف نخست هر بنگاه باید حفظ حیات و توان تداوم فعالیت باشد، حتی اگر به بهای کاهش سودآوری کوتاه‌مدت تمام شود. نیلی مدیریت سرمایه در گردش را حیاتی‌ترین اولویت مدیران برشمرد و هشدار داد که کمبود نقدینگی ناشی از افزایش چرخه تبدیل وجه نقد می‌تواند حتی یک بنگاه سودآور را از پا درآورد. استفاده از ابزارهای تامین مالی زنجیره‌ای و آزاد کردن نقدینگی از درون ترازنامه از راهکارهای عبور از این معماست.
دگرخواهی خودخواهانه و صیانت از زنجیره تولید
یکی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در این همایش، ضرورت حمایت عقلایی از حلقه‌های ضعیف‌تر زنجیره ارزش بود. شکست یک بنگاه در زنجیره تأمین می‌تواند به شکل اثر دومینویی به سایر اعضا منتقل شود. بنابراین، مساعدت به شرکای تجاری آسیب‌پذیر، یک اقدام خیرخواهانه ساده نبوده بلکه تصمیمی کاملاً اقتصادی و خودخواهانه برای صیانت از کل ساختار زنجیره در برابر فروپاشی است.
***
تحلیل‌های ارائه شده در همایش «تمدن‌تد» نشان می‌دهد که تاب‌آوری در اقتصاد پرتلاطم کنونی نیازمند تغییر پارادایم از مدیریت روزمره به مدیریت سناریومحور ریسک است. بنگاه‌ها باید شدت و سرعت انتقال شوک‌ها را به‌دقت اندازه‌گیری کرده و در صورت نیاز، مدل کسب‌وکار خود را تغییر دهند (Pivot کنند). تمرکز بر مدیریت بهینه زمان دریافت و پرداخت‌ها، تنظیم هوشمند موجودی انبار متناسب با ریسک زنجیره تأمین و تقویت همکاری‌های درون‌زنجیره‌ای، ابزارهایی هستند که می‌توانند کشتی اقتصاد را از گرداب‌های تورمی و بحران‌های ناشی از جنگ به سلامت عبور دهند.
