مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات در چهارمین کنفرانس تخصصی اکتشاف ذخایر معدنی، اصلاح ساختار عملیات اکتشافی با تکیه بر فناوریهای نوین را حیاتی دانست. اردشیر سعدمحمدی با اشاره به آمار ۱۲.۴ میلیارد دلاری سرمایهگذاری اکتشافی جهان در سال ۲۰۲۵، بر لزوم ارتقای سهم ایران از این روند تاکید کرد. وی با بررسی افت عیار مس و افزایش زمان متوسط کشف تا تولید به ۱۷ سال، بهکارگیری هوش مصنوعی، پهپادها و نوسازی نظام آموزش دانشگاهی را شرط بقای اقتصاد معدنی کشور برشمرد.
ارزیابی سهم ایران از سرمایهگذاریهای بینالمللی اکتشاف
توسعه فعالیتهای اکتشافی در سطح جهان با جذب سرمایهگذاری ۱۲.۴ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۵ همراه بوده است. اردشیر سعدمحمدی با طرح این پرسش که سهم ایران از این اعتبارات چه میزان بوده، بر ضرورت شفافسازی انتظارات از سرمایهگذاریهای داخلی تاکید کرد. با توجه به افزایش تقاضا برای فلزات راهبردی نظیر مس، لیتیوم، نیکل، کبالت و عناصر نادر خاکی تا سال ۲۰۳۰، تعیین استراتژی جامع برای جذب سرمایه در بخش بالادستی معدن اهمیت دوچندانی پیدا کرده است.
تحلیل روندهای جهانی و افت محسوس کشف معادن بزرگ مس
آمارها نشان میدهد از سال ۱۹۰۰ تا ۲۰۲۴ تعداد ۲۵۸ معدن بزرگ مس در جهان کشف شده که میانگین آن ثبت دو معدن در هر سال بوده است. با این حال، طی سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ تنها شش معدن بزرگ شناسایی شده که از کاهشی چشمگیر در حوزه کشف ذخایر مقیاسبزرگ خبر میدهد. مدیرعامل «ومعادن» تصریح کرد که میانگین زمان تبدیل کشف به تولید نهایی به بیش از ۱۷ سال رسیده و افت عیار کانسنگها، صنعت معدن را به سمت پذیرش مدلهای سنجش متراکم، چندپارامتری و اکتشاف در اعماق مدفون سوق داده است.
ضرورت اصلاح ساختار آموزشی دانشگاهها متناسب با نیاز صنعت
تحول در روشهای اکتشافی نیازمند بازنگری جدّی در برنامههای درسی و نظام آموزشی دانشگاههای کشور است. با توجه به پیچیدهتر شدن فرآیند کشف ذخایر، فارغالتحصیلان باید با ابزارهای پردازش داده، تصاویر ماهوارهای و مدلسازیهای هوشمند آشنا شوند. سعدمحمدی معیار اصلی نوآوری را کاهش سریع عدمقطعیت و افزایش چگالی دادهها دانست و خاطرنشان ساخت که دانشگاهها باید نیروی انسانی متخصص را برای کار با ابزارهای نسل جدید آماده کنند.
جایگزینی ابزارهای سنتی با پهپاد و فناوریهای طیفسنجی
شیوه عملیاتی اکتشافات ژئوفیزیک و نقشهبرداری در جهان دستخوش تغییرات بنیادین شده است. استفاده از پهپادهای فتوگرافی، طیفسنجیهای مبتنی بر شکست لیزری و ماهوارههای چندطیفی، زمان آنالیز نمونهها را از چند ماه به چند دقیقه کاهش میدهد. در حال حاضر روشهای قدیمی مانند برداشتهای هلیکوپتری یا ثبت دستی دادهها منسوخ شده و سامانههای پهپادی خودکار، دسترسی به مناطق صعبالعبور و تفسیر آنی دادهها را ممکن ساختهاند.
مقایسه عملکرد ۶۵ ساله ایران با شاخصهای جهانی حفاری
از زمان آغاز اکتشافات سیستماتیک در سال ۱۳۴۱ تا سال ۱۴۰۵، کل حفاریهای عمقی صورتگرفته در ایران به حدود ۱۱ میلیون متر رسیده است. این در حالی است که کشوری مانند استرالیا تنها در سال ۲۰۲۲ معادل ۱۸ میلیون متر حفاری اکتشافی انجام داده است. سعدمحمدی با اشاره به افزایش هزینه هر متر حفاری تا سقف ۱۰ میلیون تومان، بر لزوم بهکارگیری فناوریهای اسکن چاهی، حفاریهای جهتدار و سیستمهای لیزری سهبعدی برای بهینهسازی هزینهها تاکید کرد.
یکپارچهسازی دادهها؛ گام نخست ورود به عصر هوش مصنوعی
توسعه سیستمهای کانسنگشناسی خودکار و نرمافزارهای تخصصی، پیشنیاز اصلی بهرهگیری از هوش مصنوعی در بخش معدن است. بدون شناخت نرمافزارها و ابزارهای پایه و بدون ثبت دادههای یکپارچه، ادعای ورود به تحلیلهای هوشمند غیرعملی خواهد بود. مدیریت مجموعه «ومعادن» انتخاب مدلهای اقتصادی کمهزینه و پرسرعت را تنها راهکار عبور از محدودیت منابع و دستیابی به ارزش افزوده پایدار در صنایع معدنی کشور دانست.
***
اظهارات مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات نشاندهنده یک واقعیت ساختاری است؛ مدلهای سنتی اکتشاف در ایران دیگر بازدهی اقتصادی ندارند و استمرار آنها موجب اتلاف سرمایه میشود. شکاف ۱۱ میلیون متری حفاری ایران طی ۶۵ سال در مقایسه با کارنامه یکساله استرالیا، لزوم ورود فوری بخش خصوصی و هلدینگهای بزرگ مالی به خریدار تجهیزات مدرن را اثبات میکند. سرمایهگذاری «ومعادن» در حوزه فناوریهای پهپادی، اسکن چاهی و نرمافزارهای یکپارچه، علاوه بر کاهش ریسک عدمقطعیت در پروژههای معدنی، بازدهی داراییهای این هلدینگ بورسی را در بلندمدت ارتقا داده و امنیت تامین خوراک صنایع فلزی کشور را تضمین میکند.
