علی رسولیان مدیرعامل فولاد سنگان تغییر جهت رقابت در صنعت جهانی فولاد به سمت فناوری و فولاد سبز را تبیین کرد. صندوق بینالمللی پول رشد اقتصادی جهان در سال ۲۰۲۶ را ۲.۵ درصد پیشبینی میکند. انجمن جهانی فولاد تقاضای فولاد جهان را در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۷۲۴ میلیون تن برآورد کرده است. ایران با تولید ۳۷.۲ میلیون تن آهن اسفنجی در سال ۲۰۲۵ جایگاه مهمی در زنجیره احیای مستقیم دارد.
تغییر پارادایم رقابت در صنعت فولاد جهان
فناوریهای نوظهور ساختار ارزشآفرینی را در صنایع مادر دستخوش تغییر کردهاند. صنعت فولاد در کنار نفت و پتروشیمی شاخص اصلی توسعه زیرساخت و قدرت اقتصادی کشورها محسوب میشود. رقابت جهانی در این حوزه از افزایش صرف حجم تولید به سمت بهرهوری و سودآوری حرکت میکند. انجمن جهانی فولاد شاخصهایی مانند شدت انتشار کربن، هزینه انرژی و فناوری را تعیینکننده جایگاه کشورها میداند. فولادسازان موفق بر تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر و کاهش ردپای کربن تمرکز میکنند.
چشمانداز رشد اقتصادی و بازارهای انرژی جهان
تنشهای ژئوپلیتیک و جنگهای بینالمللی نرخ رشد اقتصاد جهانی را کند کردهاند. صندوق بینالمللی پول رشد اقتصادی جهان در سال ۲۰۲۶ را به ۲.۵ درصد کاهش داده است. پیشبینیها نشان میدهند اقتصاد خاورمیانه در این دوره رشدی نزدیک به صفر تجربه میکند. بانک جهانی افزایش ۳۶ درصدی قیمت نفت برنت و رشد ۳۰ درصدی قیمت گاز طبیعی در اروپا را پیشبینی کرده است. این نوسانات شدید فشار مضاعفی بر هزینههای تولید و زنجیره تامین فولاد وارد میسازد.
روند تقاضا و جابهجایی کانونهای تولید فولاد
پیشبینی انجمن جهانی فولاد تقاضای ۱۷۲۴ میلیون تنی را برای سال ۲۰۲۶ نشان میدهد. تقاضای جهانی در سال ۲۰۲۷ به ۱۷۶۲ میلیون تن میرسد که رشد ۲.۲ درصدی را ثبت خواهد کرد. کاهش تقاضا در بخش مسکن چین تولید فولاد خام این کشور را در سال ۲۰۲۵ به ۹۶۰.۸ میلیون تن رساند. در مقابل، کشور هند با رشد تقاضای ۷.۴ درصدی در سال ۲۰۲۶ به پیشران اصلی بازار تبدیل میشود. کانون رشد صنعت فولاد از اقتصادهای بالغ به سمت جنوب شرق آسیا و هند حرکت میکند.
موقعیت ایران در زنجیره تولید و مزیتهای رقابتی
ایران با اتکا به منابع گاز طبیعی و فناوری احیای مستقیم جایگاه ویژهای در تولید آهن اسفنجی دارد. دادههای بینالمللی حجم تولید آهن اسفنجی ایران را در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۷.۲ میلیون تن برآورد میکنند. با این حال ناترازیهای انرژی، مشکلات لجستیکی و چالشهای تامین سنگآهن توان بهرهبرداری کامل را محدود کردهاند. رقابت فشرده با کشورهایی نظیر هند و ترکیه، ضرورت بازنگری در ساختار صادراتی و حرکت به سمت تولید محصولات آلیاژی را دوچندان میسازد.
راهبردهای پیشنهادی برای پایداری صنعت فولاد
توسعه کمی ظرفیتها بدون حل مسائل زیرساختی مانند آب و برق، ریسکهای مالی ایجاد میکند. احداث نیروگاههای اختصاصی تجدیدپذیر و بهینهسازی مصرف انرژی از الزامات بقای این صنعت است. تمرکز بر تولید فولاد کمکربن، هوشمندسازی کارخانهها و ارتقای حملونقل ریلی اولویتهای اصلی توسعه محسوب میشوند. دیپلماسی فعال اقتصادی و بهرهگیری از پیمانهای منطقهای نظیر شانگهای و بریکس میتواند راههای تجاری جدیدی برای صادرات فولاد ایران بگشاید.
***
تحلیل جامع مدیریت فولاد سنگان نشان میدهد صنعت فولاد ایران در نقطه عطفی برای گذر از توسعه کمی به کیفی قرار دارد. افت رشد تقاضای جهانی و صعود هند به عنوان قدرت نوظهور، بازارهای صادراتی ایران را دستخوش تغییر میکند. رفع ناترازی انرژی و کاهش شدت کربن برای حفظ قدرت رقابتی تولیدکنندگان داخلی الزامی است. پایداری این صنعت در گرو سرمایهگذاری بر فناوریهای هوشمند، تولید فولاد آلیاژی با ارزش افزوده بالا و توسعه زیرساختهای حملونقل ریلی خواهد بود.
