مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات با تاکید بر سختگیرانهتر شدن استانداردهای کاهش انتشار کربن از سال ۲۰۲۸، گذار به معدنکاری سبز را یک ضرورت اقتصادی و ارزی برای کشور دانست. اردشیر سعدمحمدی نوسازی ناوگان فرسوده ماشینآلات معدنی، برقیسازی تجهیزات و استفاده از هیدروژن را راهکارهای حیاتی برای حفظ قدرت رقابت صادراتی معرفی کرد. به گفته وی، جایگزینی هیدروژن تا ۳۰ درصد به جای گاز طبیعی در فرآیند تولید آهن اسفنجی، نقطه آغاز ورود ایران به زنجیره فولاد سبز است.
تغییر پارادایم جهانی و الزامات صادراتی کاهش کربن از سال ۲۰۲۸
تحولات بینالمللی در زنجیره معدن و فولاد نشاندهنده شکلگیری سختگیرانهترین استانداردهای زیستمحیطی در خصوص انتشار گاز دیاکسید کربن است. بر اساس روندهای قطعی جهانی، از سال ۲۰۲۸ میلادی تنها شرکتهایی از معافیتهای گمرکی و تسهیلات تجاری بهرهمند میشوند که کاهش مستند انتشار کربن خود را اثبات کنند. مجموعههای فاقد گواهیهای سبز ناگزیر به پرداخت عوارض سنگین صادراتی میشوند که این امر قیمت تمامشده محصول را به شدت افزایش میدهد. این چالش بزرگ، موضوع کنترل آلایندگی را از یک بحث فانتزی به یک اولویت کلیدی اقتصادی و ارزی تبدیل میکند.
فرسودگی ماشینآلات معدنی؛ مانع اصلی توسعه پایدار در ایران
بخش عمدهای از آلایندگی بخش معدن در کشور به ساختار نامناسب ناوگان هیدرولیکی و ماشینآلات سنگین بازمیگردد. دامپتراکها، لودرها و بولدوزرهای فعال در معادن ایران عمدتاً فرسوده، پرمصرف و فاقد فناوریهای نوین کنترل آلایندگی هستند. این چالش ساختاری فاصله معناداری میان وضعیت عملیاتی معادن داخلی با استانداردهای نوین بینالمللی ایجاد میکند. در حال حاضر شرکتهای پیشرو دنیا به سمت برقیسازی ناوگان و استفاده از سامانههای هیبریدی حرکت کردهاند. ترمیم نشدن این شکاف تکنولوژیک، رقابتپذیری معدنکاری ایران را در بازارهای جهانی با تهدید جدی مواجه میسازد.
هیدروژن به عنوان سوخت استراتژیک در صنایع احیای مستقیم فولاد
فناوریهای مبتنی بر هیدروژن به تدریج جایگاه خود را به عنوان رکن اصلی زنجیره صنایع معدنی کمکربن تثبیت میکنند. این حامل انرژی پاک ظرفیت بالایی برای جایگزینی سوختهای فسیلی در واحدهای پاییندستی مانند کارخانجات تولید آهن اسفنجی دارد. برآوردهای فنی نشان میدهد که امکان تزریق هیدروژن تا ۳۰ درصد به جای گاز طبیعی در فرآیند احیای سنگآهن وجود دارد. اجرای این طرح نیازمند زیرساختهای نوین و برنامهریزی دقیق در بخش انرژی کشور است. این تغییرات ساختاری بدون نیاز به دگرگونی کل تجهیزات، بستر مناسبی را برای تولید فولاد سبز فراهم میآورد.
ضرورت تدوین نقشه راه ملی و نوسازی ساختار سیاستگذاری معادن
تاخیر در ورود به عرصه معدنکاری کمکربن عواقب اقتصادی ناگواری نظیر از دست رفتن بازارهای هدف صادراتی را به همراه دارد. ایران در حال حاضر فاقد یک برنامه جامع، منسجم و اجرایی برای گذار به سمت فناوریهای پاک معدنی است. سیاستگذاران کلان و بنگاههای بزرگ صنعتی باید تسهیل ورود فناوریهای نو و تدوین مشوقهای مالی را در اولویت قرار دهند. ایجاد نظامهای دقیق مستندسازی و ارزیابی انتشار کربن، پیشنیاز اصلی حضور در بازارهای بینالمللی آینده محسوب میشود. سرمایهگذاری در مسیر توسعه درونزا و زیرساختهای سبز، تضمینکننده پایداری سودآوری این بخش پیشران خواهد بود.
***
تحلیل دیدگاههای مدیریتی شرکت سرمایهگذاری توسعه معادن و فلزات نشان میدهد که معدنکاری سبز یک استراتژی حیاتی برای بقا در اقتصاد بینالملل است. با توجه به ضربالاجل سال ۲۰۲۸، هرگونه تاخیر در نوسازی ناوگان معدنی و جایگزینی سوختهای فسیلی، هزینههای سنگینی را در قالب جریمههای کربنی به بخش صادرات کشور تحمیل میکند. پتانسیل ۳۰ درصدی کاربرد هیدروژن در کارخانجات آهن اسفنجی، یک مزیت فنی قابلتوجه برای زنجیره فولاد ایران است که باید فعال شود. هدایت منابع مالی به سمت برقیسازی و هوشمندسازی، مانع از هدررفت ارز برای پرداخت عوارض بینالمللی میشود. در نهایت، تدوین سریع نقشه راه جامع معدنکاری کمکربن، جایگاه ایران را در ارزیابیهای کیفی بازار سرمایه و زنجیره ارزش جهانی حفظ خواهد کرد.