سازمان ملل در گزارشی تکاندهنده هشدار داد که توسعه شتابان زیرساختهای هوش مصنوعی، منابع طبیعی زمین را با بحرانی جدی مواجه میکند. این گزارش پیشبینی میکند مصرف آب این فناوری تا سال 2030 به 9.3 تریلیون لیتر برسد که معادل نیاز 1.3 میلیارد نفر است. همچنین، هوش مصنوعی تا آن سال حدود 3 درصد از برق جهان را مصرف کرده و ردپای کربنی آن معادل کشور بریتانیا خواهد شد. این گزارش تأکید دارد که دیتاسنترهای عظیم، سامانههای خنکسازی و تولید برق، هزینههای پنهان و بحرانزای این فناوری هستند.
بحران آب؛ عطش 9.3 تریلیون لیتری AI تا 2030
مؤسسه آب، محیطزیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل در یک ارزیابی جامع، ابعاد نگرانکننده اثرات زیستمحیطی هوش مصنوعی را آشکار ساخت. بر اساس این گزارش، پیشبینی میشود که مصرف آب برای تامین نیاز زیرساختهای این فناوری تا سال 2030 به رقم astounding 9.3 تریلیون لیتر افزایش یابد. این حجم عظیم آب، معادل مصرف سالانه جمعیتی بالغ بر 1.3 میلیارد نفر است. گزارش تأکید میکند که هوش مصنوعی صرفاً یک ابزار نرمافزاری نیست، بلکه بقای آن به دیتاسنترهای غولپیکر، سامانههای خنکسازی و تولید برق گسترده وابسته است که فشار بیسابقهای بر منابع آبی جهان وارد میکنند.
ردپای کربنی سنگین و کوهی از زباله الکترونیکی
علاوه بر مصرف آب، ردپای کربنی و انرژی هوش مصنوعی نیز در حال تبدیل شدن به یک بحران جهانی است. پیشبینی میشود این فناوری تا سال 2030 به تنهایی حدود 3 درصد از کل برق تولیدی جهان را مصرف کند. این میزان مصرف، آلودگی کربنی معادل کل کشور بریتانیا در سال 2025 را به جو زمین تحمیل خواهد کرد. در حال حاضر نیز دیتاسنترها سالانه 448 تراواتساعت برق مصرف میکنند. علاوه بر این، تخمین زده شده که این صنعت سالانه معادل وزن 250 برج ایفل، زباله الکترونیکی تولید میکند که چالشی جدی برای مدیریت پسماند محسوب میشود.
از تولید متن تا ویدیو؛ تفاوت چشمگیر در مصرف انرژی
نکته قابل توجه در این گزارش، تفاوت فاحش مصرف انرژی در فرآیندهای گوناگون هوش مصنوعی است. برای مثال، تولید تنها یک تصویر توسط AI با مصرف 2.9 واتساعت برق، 60 برابر بیشتر از تولید یک پاسخ متنی انرژی نیاز دارد. این شکاف در تولید محتوای ویدیویی بسیار عمیقتر میشود؛ تولید هر کلیپ ویدیویی با وضوح بالا بیش از 415 واتساعت برق مصرف میکند. این آمار نشان میدهد که حرکت به سمت محتوای چندرسانهای پیچیدهتر، فشار بر منابع انرژی را به صورت تصاعدی افزایش خواهد داد.
انرژی اصلی در لحظه پاسخدهی مصرف میشود
محققان در این گزارش به یک نکته کلیدی اشاره میکنند که اغلب نادیده گرفته میشود. برخلاف تصور عمومی، بخش عمده مصرف برق هوش مصنوعی در مرحله آموزش مدلها اتفاق نمیافتد. در واقع، بین 80 تا 90 درصد از کل برق مورد نیاز این فناوری، در مرحله «استنتاج» (Inference) مصرف میشود. این مرحله دقیقاً همان لحظهای است که کاربر درخواستی را ارسال میکند و هوش مصنوعی برای تولید پاسخ، به پردازش اطلاعات میپردازد. این واقعیت نشان میدهد که با افزایش کاربران و تعاملات روزمره با AI، مصرف انرژی نیز به شدت افزایش خواهد یافت.
***
گزارش سازمان ملل، تصویری هشداردهنده از هزینههای پنهان صنعت هوش مصنوعی ترسیم میکند و این تصور را که AI یک فناوری پاک و مجازی است، به چالش میکشد. دادهها به وضوح نشان میدهند که زیرساختهای فیزیکی این صنعت، از دیتاسنترها تا نیروگاهها، یک زنجیره تأمین بسیار پرمصرف و آلاینده را تشکیل میدهند. این امر یک چالش استراتژیک برای غولهای فناوری ایجاد میکند که رشد تصاعدی آنها اکنون به طور مستقیم با پایداری منابع طبیعی کره زمین گره خورده است. بدون نوآوریهای بنیادین در زمینه بهینهسازی مصرف انرژی و خنکسازی، توسعه بیرویه هوش مصنوعی میتواند به یکی از محرکهای اصلی بحرانهای زیستمحیطی در دهه آینده تبدیل شود.
