صنعت پتروشیمی و پلاستیک کشور با اتکا به استراتژیهای جدید تنظیم بازار و همت فعالان بخش خصوصی، موفق به مهار التهابات ناشی از تحولات اخیر بینالمللی شد. بر اساس آخرین ارزیابیهای ساختاری، حجم عرضههای مواد اولیه پتروشیمی در تالار نقرهای بورس کالا از مرز ۷۶ درصد عبور کرده است که این جهش آماری، پایداری زنجیره تامین صنایع تکمیلی را تضمین میکند. این سیاست کلان بازرگانی در کنار ابلاغیه جدید کمیته تنظیم بازار مبنی بر رفع ممنوعیت واردات سه محصول راهبردی، سیگنال آرامش و ثبات را به کل بازار تزریق کرده است.
مهار هوشمندانه ناترازی در بازار پت، پیویسی و پلیپروپیلن
بررسیهای کارشناسی نشان میدهد که در حال حاضر هیچگونه کمبود یا ناترازی ساختاری در کلیت بازار محصولات پتروشیمی ایران وجود ندارد. چالشهای مقطعی عرضه صرفاً محدود به ۳ گروه کالایی خاص شامل پت (PET)، پیویسی (PVC) و پلیپروپیلنها بود که ناشی از توقف موقت خطوط تولیدی در جریان آسیبهای پساجنگ است. با شناسایی دقیق این گلوگاهها، کمیته تنظیم بازار پتروشیمی با صدور مجوزی فوری، واردات این محصولات را آزاد کرد تا کسری خطوط تولید صنایع پاییندستی در سریعترین زمان ممکن جبران شود.
ریشهیابی افزایش قیمتها و لجستیک ریلی محصولات پتروشیمی
تحولات قیمتی اخیر در بازار پلیمرها الگوبرداری مستقیمی از دو فاکتور کلیدی برونمرزی و لجستیکی است. از یک سو، بهای جهانی این محصولات تحت تاثیر تنشهای ژئوپلیتیک با افزایش مواجه شد و از سوی دیگر، ضرورت انتقال و واردات زمینی این محمولهها به صورت ریلی، هزینههای لجستیکی ارزی را به قیمت تمامشده افزوده است. این نوسانات، فرآیندی ساختاری و هماهنگ با بازارهای بینالمللی بوده و ارتباطی با کمبود فیزیکی کالا در داخل کشور ندارد.
ضرورت احیای کنترل سیستمی عرضه و تقاضا با مشارکت تشکلها
پایداری بلندمدت نظام توزیع در این حوزه، نیازمند بازبینی جامع و دقیق ظرفیت سنجی واحدهای تولیدی فعال است. احیای مکانیزمهای کنترل سیستمی عرضه و تقاضا باید به عنوان یک اولویت ملی با همافزایی تشکلهای تخصصی، اتاق بازرگانی ایران و دستگاههای متولی در وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) عملیاتی شود. ساختار گسترده این بخش از اقتصاد نشان میدهد که مدیریت بهینه آن در کوتاهمدت از عهده یک نهاد حاکمیتی واحد خارج است و به مشارکت همهجانبه بخش خصوصی نیاز دارد.
سرعت در تصمیمگیریهای اقتصادی؛ پیشنیاز عبور از شرایط پساجنگ
بخش خصوصی و فعالان اقتصادی بر این باورند که سرعت عمل در اتخاذ تصمیمات استراتژیک، مهمترین رکن بازیابی زنجیرههای آسیبدیده از جنگ است. تسهیل فرآیندهای تجاری و رفع موانع گمرکی به تولیدکنندگان اجازه میدهد تا سرعت بازسازی خطوط خود را ارتقا دهند. تقویت کانالهای مشورتی میان بدنه دولتی و ارکان اتاق بازرگانی، سرعت تصمیمگیریهای کلان را افزایش میدهد و بستر لازم را برای بازگشت کامل بازارهای کالایی به روال عادی فراهم میسازد.
***
تحلیل رفتاری بازار پلیمر در فضای پس از جنگ نشان میدهد که اتخاذ سیاستهای انعطافپذیر بازرگانی مانند آزادسازی واردات گریدهای ناتراز، موثرترین ابزار برای خنثیسازی تکانههای اقتصادی است. عبور حجم عرضهها از سطح ۷۶ درصد در بورس کالا، گویای قدرت تابآوری بالا و ذخایر استراتژیک مناسب در مجتمعهای پتروشیمی کشور است. با این حال، انتقال بار مالی لجستیک ریلی و اثرپذیری از قیمتهای جهانی، لزوم بازنگری در فرمولهای قیمتگذاری پایه را دوچندان میکند. پایش هوشمندانه تقاضا از طریق ابزارهای سیستمی و تشکلمحور، مانع از شکلگیری رفتارهای آربیتراژی و سفتهبازی در فضای معاملاتی بورس کالا خواهد شد. ثبات نسبی ایجاد شده در بازار پتروشیمی، به شرط استمرار واردات گریدهای کسری و تسریع در فرآیندهای بوروکراتیک، قابل تعمیم به میانمدت خواهد بود و بستر مناسبی را برای جهش صادراتی صنایع تکمیلی پلاستیک فراهم خواهد کرد.
