سازمان بهزیستی کشور از اجرای برنامههای تحولی گستردهای برای کودکان و نوجوانان تحت پوشش خبر داد. این برنامهها با هدف آیندهسازی و توانمندسازی فرزندان، بهویژه پس از سن ۱۸ سالگی، تدوین شدهاند. افزایش اعتبار دفتر کودکان و نوجوانان از 1,290 میلیارد تومان به بیش از 2,500 میلیارد تومان، نشاندهنده سرمایهگذاری جدی در این بخش است. همچنین طرحهای نوینی چون «دستهای مهربانی» و الگوهای یکپارچه تعلیم و تربیت، حمایت عاطفی و آموزشی را تقویت میکنند. هدف اصلی، عبور از مراقبت صرف به سمت زندگی مستقل و موفقیتآمیز است.
برنامهریزی تحولی برای آینده کودکان
سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، برنامههای جدیدی را برای کودکان تحت پوشش معرفی کرد. او بر دغدغه آینده این فرزندان پس از رسیدن به سن ۱۸ سالگی تأکید کرد. سازمان بهزیستی تلاش میکند تا مقطع حساس ۱۸ سالگی را به درستی مدیریت کند. هدف اصلی، طراحی برنامههای هدفمند و اثربخش برای این گروه است. دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان نقش مهمی در شناسایی این نقطه حساس دارد.
چالش بهرهوری اعتبارات و بازطراحی برنامهها
حسینی به موضوع اثربخشی تسهیلات حمایتی اشاره کرد. وی این پرسش را مطرح کرد که آیا اعتبارات به اشتغال واقعی فرزندان منجر میشود؟ برآوردهای انجامشده نشان میدهد حدود ۵۰ درصد اعتبارات به اهداف تعیینشده نمیرسند. دلیل این ناکارآمدی را در ساختارهای نامناسب برخی برنامهها دانست. سازمان بهزیستی برای افزایش بهرهوری و اثربخشی، برنامهها را بازطراحی میکند. این رویکرد، معنای واقعی تحول در سازمان را نشان میدهد.
خدمات عمومی معاونت سلامت اجتماعی
بخشی از خدمات معاونت سلامت اجتماعی بهزیستی عمومی هستند. همه مردم میتوانند از این خدمات بهرهمند شوند. از جمله این خدمات، مشاورههای صدای مشاور بهزیستی با شماره 1480 است. تیمهای محب و اورژانس اجتماعی 123 نیز در این معاونت فعالیت میکنند. دادههای بهدستآمده از سامانههای 123 و 1480، نبض اجتماعی جامعه را به سازمان نشان میدهد. این اطلاعات امکان برنامهریزی مبتنی بر شواهد را برای مداخلات اجتماعی فراهم میکند.
افزایش چشمگیر بودجه و اسناد بالادستی
حمیدرضا الوند، مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان، برنامههای تحولی را تشریح کرد. تمامی برنامههای این حوزه بر پایه سه سند اصلی تنظیم شدهاند. این اسناد شامل قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بدسرپرست (مصوب سال 1392) هستند. قانون حمایت از اطفال و نوجوانان (مصوب سال 1399) نیز مبنای کار قرار دارد. پیماننامه حقوق کودک، سومین سند مهم به شمار میرود. اعتبارات این دفتر از 1,290 میلیارد تومان به بیش از 2,500 میلیارد تومان افزایش یافته است.
طرح «دستهای مهربانی» و پیوند عاطفی
الوند از اجرای طرحی با عنوان «دستهای مهربانی» خبر داد. این برنامه از ظرفیت سالمندان توانمند و علاقهمند بهره میبرد. سالمندان برای ایجاد ارتباط عاطفی با کودکان مراکز بهزیستی انتخاب میشوند. این طرح در ۲۵ مرکز در استانهای مختلف اجرا شده است. حدود ۵۰۰ نفر به عنوان «پدربزرگ و مادربزرگ معنوی» فعالیت میکنند. این افراد پس از انجام مصاحبهها و ارزیابیهای جسمی و روانی انتخاب میشوند. آنها هفتهای یک روز، به مدت دو تا سه ساعت با کودکان دیدار میکنند. این ارتباط میتواند به شکلگیری پیوندهای عاطفی پایدار کمک کند.
الگوی یکپارچه تعلیم و تربیت در مراکز
بهزیستی برای کودکان و نوجوانان تحت پوشش، الگوی تعلیم و تربیت یکپارچه تدوین کرده است. فعالیت سازمان صرفاً مراقبت از کودکان نیست. تعلیم و تربیت هدفمند و توانمندسازی آنها نیز در دستور کار قرار دارد. برای تدوین این الگو، چارچوبهای نظری ۱۲ کشور جهان بررسی شد. چهار رویکرد درمانمحور، رشدمحور، دلبستگی و تابآوری، و مشارکتمحور به عنوان مبنای کار انتخاب شدند. شاخصها و مهارتهای گروههای سنی صفر تا 3 سال و 3 تا 6 سال تدوین شدهاند. طراحی شاخصهای گروههای سنی 6 تا 12 سال و 12 تا 18 سال نیز در حال انجام است.
مراکز موقت روزانه برای تقویت خانواده
یکی دیگر از برنامههای مهم این دفتر، ایجاد مراکز موقت روزانه است. سیاست اصلی سازمان بهزیستی، خانوادهمحوری محسوب میشود. این سازمان تلاش میکند تا حد امکان از جدایی کودکان از خانواده جلوگیری کند. بررسیها نشان میدهد حدود ۳۳ درصد کودکانی که وارد مراکز شبانهروزی میشوند، با وجود مراکز روزانه میتوانند در کنار خانواده بمانند. کودکان در طول روز خدمات آموزشی، تربیتی، مشاورهای و مددکاری دریافت میکنند. آنها در پایان روز به خانواده خود بازمیگردند. اجرای این طرح به صورت پایلوت در 4 استان تهران، خراسان رضوی، فارس و گلستان آغاز شده است.
سرمایهگذاری برای آتیه فرزندان بیسرپرست
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان از اجرای طرح تأمین آتیه کودکان بیسرپرست خبر داد. این برنامه امکان سرمایهگذاری برای آینده فرزندان را فراهم کرده است. حوزههایی مانند بورس، طلا و حسابهای ارزی برای سرمایهگذاری در دسترس هستند. برای اولین بار در سال 1405 مبلغ 1,200 میلیارد تومان برای این طرح اختصاص یافت. برای نوجوانان ۱۷ تا ۱۹ ساله، مبلغ 25 میلیون تومان به ازای هر نفر سرمایهگذاری انجام میشود.
رونمایی از سامانه جامع حمایت از کودکان
الوند همچنین از آماده شدن سامانه جامع حمایت از کودکان خبر داد. این سامانه اطلاعات مربوط به پذیرش، خروج، فرزندخواندگی، رهسپاری و زندگی مستقل را به صورت برخط رصد میکند. سازمان بازرسی کل کشور نیز میتواند به این سامانه متصل شود. مرجع ملی حقوق کودک و قوه قضائیه نیز به سامانه دسترسی دارند. آنها فرآیند ارائه خدمات را به صورت آنلاین پایش میکنند.
الزامی شدن آموزش مهارت برای نوجوانان
آموزش مهارتهای شغلی، هنری و ورزشی برای نوجوانان اجباری شده است. این نوجوانان در رده سنی ۱۳ تا ۱۸ سال تحت پوشش بهزیستی قرار دارند. 2,200 نوجوان در ۳۱ استان کشور در این دورهها شرکت میکنند. سرانه این طرح از 10 میلیون تومان به 20 میلیون تومان برای هر نفر افزایش یافته است. اعتبار کلی آن در سال جاری به 144 میلیارد تومان رسیده است.
حمایت بلندمدت از نوجوانان پس از مراکز
مدیرکل دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان گفت که برای اولین بار، ردیف اعتباری مستقل برای مراحل مختلف در نظر گرفته شده است. این مراحل شامل پیش از رهسپاری، حین رهسپاری و پس از آن هستند. نوجوانانی که وارد زندگی مستقل میشوند، تا 5 سال تحت نظارت قرار میگیرند. در صورت بروز مشکل، تا سقف 35 میلیون تومان کمکهزینه حمایتی دریافت میکنند.
خانههای آمادهسازی برای زندگی مستقل
الوند در پایان از راهاندازی خانههای آمادهسازی برای ورود نوجوانان به زندگی مستقل خبر داد. در این مراکز، سه تا 5 نوجوان زندگی میکنند. آنها به مدت 6 ماه به صورت نیمهمستقل و زیر نظر مددکار هستند. این طرح آنها را برای ورود موفق به جامعه آماده میکند.
***
برنامههای تحولی سازمان بهزیستی کشور، نشاندهنده یک تغییر پارادایم از مراقبت صرف به سمت آیندهسازی و توانمندسازی است. افزایش قابل توجه اعتبارات و طراحی طرحهای نوآورانه مانند «دستهای مهربانی» و الگوهای یکپارچه تعلیم و تربیت، سرمایهگذاری استراتژیک در سرمایه انسانی جامعه محسوب میشود. تمرکز بر حمایت پس از ۱۸ سالگی و فراهم آوردن زیرساختهای مالی و اجتماعی، مسیر رشد پایدار فرزندان را هموار میسازد. این رویکرد جامع، علاوه بر بهبود وضعیت فردی، به کاهش آسیبهای اجتماعی و تقویت ساختار خانواده کمک میکند و بهزیستی را به نهادی فعال در توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور تبدیل میکند.
