تنگه هرمز به عنوان یک گلوگاه راهبردی، به دلیل تمرکز کابلهای زیردریایی اینترنت در آبهای عمان، با ریسک بالایی از “اختلال خوشهای” مواجه است. کارشناسان هشدار میدهند که تراکم بالای شناورها و دشواری عملیات تعمیر در شرایط بحرانی، تابآوری شبکه ارتباطی منطقه را به شدت تهدید میکند. تشدید تنشهای ژئوپلیتیک، این آبراه حساس را به کانون نگرانی برای جریان جهانی داده و فعالیتهای اقتصادی تبدیل کرده است.
تمرکز جغرافیایی کابلها در آبهای عمان و پدیده ریسک خوشهای
تنگه هرمز نه تنها یک گذرگاه انرژی، بلکه یک هاب حیاتی برای زیرساختهای اینترنت بینالمللی است. تحلیلگران فنی بر این باورند که بخش عمدهای از کابلهای زیردریایی در این محدوده، به دلیل ملاحظات سیاسی و حقوق بینالملل، در آبهای عمان مستقر شدهاند. این تمرکز جغرافیایی شدید، پدیدهای به نام «ریسک خوشهای» (Cluster Risk) را ایجاد کرده است؛ به این معنا که بروز یک حادثه واحد، اعم از طبیعی یا انسانساخت، میتواند به طور همزمان چندین مسیر ارتباطی کلیدی را قطع کرده و فلج شدگی گستردهای در شبکه ایجاد کند.
چالشهای لجستیکی تعمیر زیرساخت در مناطق پرخطر
تراکم بسیار بالای تردد کشتیها در آبراه باریک تنگه هرمز، احتمال بروز حوادث فیزیکی نظیر برخورد لنگر با کابلها را به شدت افزایش میدهد. کارشناسان تأکید میکنند که تعمیر کابلهای زیردریایی فرآیندی پیچیده، گرانقیمت و زمانبر است که نیازمند کشتیهای تخصصی و تجهیزات پیشرفته است. در شرایط تشدید تنشهای نظامی یا وقوع درگیری، اعزام این شناورهای تعمیراتی به منطقه بحرانزده تقریباً غیرممکن یا با خطرات جانی و مالی بسیار بالا همراه خواهد بود که این امر دوره اختلال را طولانیتر میکند.
راهبردهای تابآوری و توسعه مسیرهای جایگزین زمینی
با درک این تهدیدات، برخی از کشورهای منطقه طی سالهای اخیر سرمایهگذاریهای قابلتوجهی را برای افزایش تابآوری شبکههای ملی خود آغاز کردهاند. این راهبردها شامل ایجاد مسیرهای جایگزین زمینی (Terrestrial Routes) و احداث کابلهای فرعی (Branching Units) برای دور زدن نقاط حساس گلوگاهی است. هدف از این اقدامات، کاهش وابستگی مطلق به مسیر تنگه هرمز و تضمین استمرار خدمات اینترنتی در صورت وقوع بحران است؛ هرچند کارشناسان معتقدند ظرفیت و سرعت مسیرهای زمینی هنوز توانایی جایگزینی کامل کابلهای زیردریایی را ندارند.
***
تنگه هرمز، نبض اقتصاد دیجیتال در منطقه خلیج فارس و جنوب آسیاست و هرگونه اختلال گسترده در این شریان فیبر نوری، تبعات اقتصادی فوری و سنگینی بر جای خواهد گذاشت. قطع اینترنت زیردریایی مستقیماً تراکنشهای مالی بینالمللی، فعالیتهای بازرگانی دریایی، خدمات ابری شرکتها و حتی پایداری شبکههای مخابراتی ملی را مختل میکند. از منظر اقتصاد کلان، این امر منجر به کاهش تولید ناخالص داخلی (GDP)، افزایش هزینههای عملیاتی تجارت بینالملل و نوسانات شدید در بازارهای مالی میشود. سرمایهگذاری بر مسیرهای جایگزین زمینی، اگرچه هزینهبر است، اما یک سرمایهگذاری راهبردی برای صیانت از امنیت ملی اقتصادی و تضمین پایداری زنجیره تأمین در عصر اقتصاد داده محسوب میشود.
