یک گزارش صنعتی از شرکت مشاوره «آیآیآر انرژی» نشان میدهد که تنشهای نظامی در خاورمیانه به تعطیلی روزانه حدود 1 میلیون و 900 هزار بشکه از ظرفیت پالایش نفت خام در کشورهای حاشیه خلیج فارس منجر شده است. این توقف تولید که شامل غولهای انرژی مانند عربستان سعودی، امارات و کویت میشود، نتیجه مستقیم اختلال در عبور محمولهها از تنگه هرمز است. در همین حال، موسسه وود مکنزی هشدار میدهد که با پر شدن مخازن ذخیرهسازی، پالایشگاههای بیشتری مجبور به کاهش تولید خواهند شد که این امر بحران در عرضه فرآوردههای نفتی را تشدید میکند.
پیامد مستقیم درگیری: توقف فعالیت پالایشگاهها
شرکت مشاوره «آیآیآر انرژی» (IIR Energy) در گزارشی که روز سهشنبه، 19 اسفند، منتشر کرد، ابعاد جدیدی از تأثیر جنگ بر بازار انرژی را فاش نمود. بر اساس این گزارش، درگیری میان آمریکا و رژیم صهیونیستی با ایران و اختلالات ناشی از آن در تنگه استراتژیک هرمز، باعث غیرعملیاتی شدن نزدیک به 1 میلیون و 900 هزار بشکه از ظرفیت پالایش روزانه نفت خام در منطقه خلیج فارس شده است. این رقم نشان میدهد که درگیری نظامی از مرحله تهدید فراتر رفته و به طور مستقیم زیرساختهای حیاتی تولید انرژی را متوقف کرده است.
گستره جغرافیایی توقف تولید
این کاهش چشمگیر تولید، محدود به یک کشور نیست و تمام بازیگران اصلی انرژی در منطقه را در بر میگیرد. طبق اعلام شرکت «آیآیآر انرژی»، نوسان و کاهش تولید در پالایشگاههای کشورهای بحرین، عراق، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی مشاهده شده است. این گستردگی جغرافیایی، آسیبپذیری زنجیره تأمین انرژی جهانی را که به شدت به ثبات این منطقه وابسته است، به وضوح به تصویر میکشد.
تعمیرات و درگیری؛ مشکلی دوچندان
این گزارش همچنین به موارد خاصی اشاره میکند که مشکل را پیچیدهتر کرده است. به عنوان نمونه، یک واحد تقطیر میعانات گازی در پالایشگاه عظیم راستنوره عربستان سعودی با ظرفیت پالایش روزانه 255 هزار بشکه، از تاریخ 28 فوریه (9 اسفند) یعنی پیش از شروع درگیریها، برای عملیات تعمیرات اساسی از مدار خارج شده بود. اکنون، ادامه وضعیت جنگی بازگشت این واحد به چرخه تولید را با ابهامات جدی مواجه میکند.
اثر دومینو: کاهش فعالیت پالایشگاههای کویت
مؤسسه معتبر مشاوره وود مکنزی نیز در تحلیلی جداگانه، نسبت به تشدید این روند هشدار داده است. بر اساس برآورد این مؤسسه، هر 3 پالایشگاه کویت، شامل «الزور»، «مینا الاحمدی» و «مینا عبدالله»، به دلیل پر شدن سریع مخازن ذخیرهسازی محصولات خود، ناچار به کاهش سطح بهرهبرداری از ظرفیت پالایشی شدهاند. این موسسه پیشبینی میکند که در صورت تداوم اختلال در صادرات، سایر پالایشگاههای منطقه نیز به زودی همین رویه را در پیش خواهند گرفت و بحران را عمیقتر خواهند کرد.
***
توقف نزدیک به 2 میلیون بشکه ظرفیت پالایش، یک شوک مستقیم به سمت عرضه در بازار جهانی انرژی است، اما این بار نه در بخش نفت خام، بلکه در بخش حیاتی فرآوردههای نفتی مانند بنزین و گازوئیل. این اتفاق به معنای کاهش دسترسی جهانی به سوختهای آماده مصرف است که میتواند به سرعت قیمتها را در پمپبنزینها و هزینههای حملونقل را برای صنایع افزایش دهد. این بحران نشان میدهد که گلوگاههای استراتژیک مانند تنگه هرمز، نه تنها مسیر عبور نفت خام، بلکه شریان حیات پالایشگاههای عظیمی هستند که اقتصاد جهانی به محصولات آنها وابسته است. ادامه این روند میتواند به تورم جهانی دامن زده و رشد اقتصادی را با چالشهای جدی مواجه سازد.
