محمدعلی شیرازی، مدیرعامل فرابورس ایران، در نشستی راهبردی با حضور مدیران پارک فناوری پردیس و ارکان بازار سرمایه، از وجود یک شکاف عمیق در اکوسیستم تأمین مالی نوآوری پرده برداشت. وی با اشاره به اینکه صندوقهای خطرپذیر نقدینگی لازم را دارند اما با کمبود طرحهای آماده و استاندارد روبرو هستند، بر لزوم نقشآفرینی پارک فناوری پردیس در آمادهسازی شرکتها تأکید کرد. شیرازی همچنین از بازدهی بالای نمادهای بازار «نوآفرین» و معرفی ابزارهای جدید تأمین مالی بدون ضامن برای پروژههای کوچک خبر داد.
عدم توازن میان نقدینگی صندوقها و آمادگی شرکتها
نشست تخصصی شرکتهای تأمین سرمایه با محوریت بررسی چالشهای تأمین مالی اکوسیستم نوآوری برگزار شد. در این جلسه که با حضور حجتاله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار و مدیران ارشد پارک فناوری پردیس تشکیل گردید، محمدعلی شیرازی به تحلیل وضعیت موجود پرداخت. مدیرعامل فرابورس ایران ضمن ارائه گزارشی از تعاملات جاری، نسبت به کند بودن روند ورود شرکتهای دانشبنیان به بازار سرمایه هشدار داد. او معتقد است علیرغم وجود ظرفیتهای قانونی و مالی، هنوز ارتباط ارگانیک و سریعی میان صاحبان ایده و صاحبان سرمایه شکل نگرفته است.
کارنامه موفق بازار «نوآفرین» در جذب دانشبنیانها
شیرازی در بخشی از سخنان خود به تشریح عملکرد بازار اختصاصی شرکتهای دانشبنیان با نام «نوآفرین» پرداخت. طبق آمارهای ارائه شده، هماکنون حدود 20 درصد از کل شرکتهای دانشبنیان کشور در این بازار حضور و فعالیت دارند. ساختار بازار نوآفرین به گونهای طراحی شده که شامل دو تابلوی مجزای «دانشبنیان» و «رشد» است تا شرکتها بر اساس سطح بلوغ خود دستهبندی شوند. تا تاریخ برگزاری این نشست، تعداد 38 درخواست رسمی برای پذیرش در این بازار به ثبت رسیده است. از این تعداد، فرآیند بررسی 30 پرونده با موفقیت به پایان رسیده و این شرکتها در حال طی کردن مراحل نهایی اجرایی برای درج نماد هستند.
بازدهی بالاتر از میانگین و چالش سرعت پذیرش
مدیرعامل فرابورس با استناد به دادههای معاملاتی، عملکرد نمادهای فعال در بازار نوآفرین را بسیار مثبت ارزیابی کرد. بررسیها نشان میدهد که 4 نماد فعال در این بازار، بازدهی به مراتب بالاتری نسبت به میانگین کل بازار سرمایه ثبت کردهاند. این موضوع نشاندهنده اقبال سرمایهگذاران به کسبوکارهای نوین است. با این حال، شیرازی پاشنه آشیل این بخش را در سرعت پایین آمادهسازی شرکتها دانست. او تصریح کرد که فرآیند تبدیل شدن یک شرکت دانشبنیان به یک شرکت سهامی عام استاندارد، بسیار کند پیش میرود. پیشنهاد وی این است که پارک فناوری پردیس با استفاده از مشاوران مالی، نقش شتابدهنده را در استانداردسازی صورتهای مالی و ساختار شرکتی این مجموعهها ایفا کند.
آمار متناقض صندوقهای خطرپذیر (VC): سرمایه هست، طرح نیست
تحلیل آماری وضعیت صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه (VC) و خصوصی (PE)، بخش مهمی از سخنان مدیرعامل فرابورس بود. در حال حاضر 27 صندوق VC و 6 صندوق PE در بازار سرمایه ایران فعال هستند. مجموع سرمایهای که این صندوقها متعهد به تأمین آن شدهاند، بالغ بر 2500 میلیارد تومان است. اما نکته تأملبرانگیز اینجاست که تاکنون تنها 1800 میلیارد تومان از این منابع جذب و سرمایهگذاری شده است. این آمار نشاندهنده یک پارادوکس بزرگ است: صندوقها نقدینگی لازم را در اختیار دارند، اما با کمبود طرحهای دارای توجیه اقتصادی و استاندارد روبرو هستند. در سوی دیگر، شرکتها طرح دارند اما از کمبود منابع گلایه میکنند که ریشه در عدم زبان مشترک میان این دو گروه دارد.
ابزارهای نوین تأمین مالی و حذف رکن ضامن
شیرازی در ادامه به ظرفیتهای عظیم تأمین مالی خرد و کلان در بازار اشاره کرد. به گفته او، 66 صندوق فعال دیگر در بازار وجود دارند که ماهانه بیش از 1000 میلیارد تومان تأمین مالی انجام میدهند و اخیراً رکوردهای جدیدی را جابجا کردهاند. خبر خوش مدیرعامل فرابورس برای شرکتهای کوچکتر، معرفی ابزارهای نوین مالی بود. او اعلام کرد برای طرحهایی که نیاز به سرمایهای کمتر از 200 میلیارد تومان دارند، ابزارهایی طراحی شده که در صورت توافق طرفین، نیاز به رکن ضامن ندارند. این تسهیلگری میتواند گرهگشای بسیاری از استارتاپها و شرکتهای دانشبنیان نوپا باشد. وی در پایان بر لزوم تداوم نشستهای کارشناسی میان پارک پردیس و نهادهای مالی برای رفع موانع موجود تأکید کرد.
***
اظهارات مدیرعامل فرابورس نشاندهنده نوعی «شکاف بلوغ» در اکوسیستم دانشبنیان کشور است. در حالی که زیرساختهای مالی (سمت عرضه سرمایه) با ایجاد بازار نوآفرین و صندوقهای VC توسعه یافتهاند، سمت تقاضا (شرکتهای دانشبنیان) هنوز نتوانسته خود را با استانداردهای سختگیرانه بازار سرمایه از نظر شفافیت مالی و حاکمیت شرکتی تطبیق دهد. خالی ماندن بخشی از ظرفیت صندوقهای VC (حدود 700 میلیارد تومان استفاده نشده) سیگنالی است که نشان میدهد مشکل اصلی دیگر «کمبود پول» نیست، بلکه «کمبود پروژه قابل سرمایهگذاری» (Bankable Projects) است. راهکار ارائه شده مبنی بر حذف ضامن برای مبالغ زیر 200 میلیارد تومان، ریسک نکول را افزایش میدهد اما میتواند بنبست تأمین مالی شرکتهای کوچک را بشکند.
