سازمان تأمین اجتماعی در راستای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، اقدامات گسترده‌ای را برای پوشش ۹ ماه مرخصی زایمان و پرداخت ماهانه حقوق به مادران بیمه‌شده انجام داده است. از سال ۱۴۰۰ تا پایان شهریور ۱۴۰۵، نزدیک به ۲۳۵ هزار نفر از بانوان مشمول از این تسهیلات حمایتی استفاده کرده‌اند. بار مالی اجرای این قانون تا پایان سال جاری بالغ بر ۱۶۶۷۶۰ میلیارد ریال برآورد می‌شود که تأمین پایدار آن مستلزم تخصیص اعتبارات مصوب در قوانین بودجه سنواتی است.
افزایش مدت مرخصی زایمان به ۹ ماه بر اساس قوانین بالادستی
سازمان تأمین اجتماعی خدمات حمایتی خود را برای مادران باردار بر اساس مصوبات مصوب اجرایی می‌کند. در راستای اجرای مصوبه هیأت وزیران مورخ ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۰ و الحاق تبصره به تصویب‌نامه سال ۱۳۹۲، مدت مرخصی زایمان برای تمامی بانوان بیمه‌شده از ۶ ماه به ۹ ماه افزایش یافته است. بر اساس این دستورالعمل، سازمان تأمین اجتماعی حقوق و فوق‌العاده‌های این دوران را پرداخت می‌کند و هزینه‌های مربوطه را جهت درج در لوایح بودجه به سازمان برنامه و بودجه کشور اعلام می‌نماید تا در صورت عدم تخصیص، به عنوان دیون دولت در حساب‌ها منظور شود.
بهره‌مندی ۲۳۵ هزار بانوی بیمه‌شده از خدمات مرخصی زایمان
اجرای بند الف ماده ۱۷ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، الزامات حمایتی نوینی را برای صندوق‌های بازنشستگی ایجاد کرده است. با وجود چالش‌های مرتبط با تامین بار مالی از محل ماده ۷۲ قانون مذکور، سازمان تأمین اجتماعی ارائه خدمات مرخصی ۹ ماهه را بدون وقفه ادامه می‌دهد. آمارهای رسمی نشان می‌دهد از سال ۱۴۰۰ تا پایان شهریور ۱۴۰۵، بالغ بر ۲۳۵ هزار نفر از بانوان واجد شرایط از این تسهیلات و حمایت‌های مالی بهره‌مند شده‌اند.
امکان استفاده از مرخصی زایمان ۲ ماه پیش از تولد فرزند
بر اساس بخشنامه ابلاغی مورخ ۲۱ شهریور ۱۴۰۱، ظرفیت قانونی جدیدی برای رفاه مادران باردار ایجاد شده است. طبق این مقررات، مادران بیمه‌شده در صورت تمایل و درخواست شخصی می‌توانند تا ۲ ماه از دوره ۹ ماهه مرخصی زایمان خود را در ماه‌های پایانی بارداری و پیش از تولد فرزند استفاده کنند. این اقدام با هدف کاهش استرس‌های کاری و حفظ سلامت مادر و جنین در مراحل پایانی بارداری به اجرا درآمده است.
پرداخت ماهانه حقوق دوران مرخصی زایمان برای رفاه بیمه‌شدگان
سازمان تأمین اجتماعی جهت تسهیل در تامین معیشت خانواده‌ها، ساختار پرداخت‌های مالی این دوران را اصلاح کرده است. طبق دستور اداری ابلاغ‌شده در تاریخ ۱۵ شهریور ۱۴۰۰ به تمامی واحدهای اجرایی، سند پرداخت حقوق مرخصی زایمان به صورت منظم و ماهانه صادر می‌شود. این رویکرد انضباط مالی به مادران بیمه‌شده اجازه می‌دهد تا حقوق و مزایای قانونی خود را بدون تاخیرهای طولانی‌مدت و به صورت مستمر در طول ۹ ماه دریافت کنند.
تحلیل بار مالی ۱۶۶ هزار میلیارد ریالی و ضرورت تامین اعتبار
افزایش طول مرخصی زایمان و پرداخت کامل حقوق و فوق‌العاده‌ها، بار مالی سنگینی را به صندوق‌های بیمه‌ای وارد می‌کند. طبق قوانین بالادستی، اجرای دقیق این تکالیف مستلزم پیش‌بینی هزینه‌ها در قوانین بودجه کل کشور است تا تعهد زائد بر اعتبار ایجاد نشود. برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد بار مالی ناشی از اجرای بند الف ماده ۱۷ قانون جوانی جمعیت برای سازمان تأمین اجتماعی تا پایان سال جاری، بالغ بر ۱۶۶۷۶۰ میلیارد ریال است که تخصیص به‌موقع آن توسط دولت الزامی است.
***
تداوم اجرای طرح افزایش مرخصی زایمان توسط سازمان تأمین اجتماعی، گامی کلیدی در جهت تحقق شاخص‌های رفاه اجتماعی و اهداف قانون جوانی جمعیت محسوب می‌شود. با این حال، انباشت بار مالی ۱۶۶۷۶۰ میلیارد ریالی، فشار مضاعفی بر منابع نقدی و تعادل منابع و مصارف این صندوق وارد می‌سازد. برقراری پایداری مالی در این طرح، منوط به تسویه به‌موقع دیون دولت و تخصیص کامل اعتبارات ردیف‌های بودجه سنواتی است. عدم تامین پایداری منابع می‌تواند ریسک تعهدات زائد بر اعتبار را افزایش داده و مانع از گسترش چتر حمایتی تأمین اجتماعی در بلندمدت شود.