محمدرضا سعیدی، مدیرعامل شستا، در نمایشگاه فارمکس بر لزوم عبور صنعت مواد اولیه دارویی از خودکفایی کمی به سمت رقابتپذیری کیفی تأکید کرد. وی معیار نسل جدید این صنعت را تولید محصولات با کیفیت پایدار، قیمت رقابتی و فناوری پیشرفته دانست. مدیرعامل شستا تغییر شاخصهای حمایتی را ضروری خواند و اعلام کرد که امنیت دارویی واقعی با ایجاد تابآوری هوشمند در زنجیره تأمین و توسعه اکوسیستمهای دانشبنیان محقق میشود.
گذار راهبردی صنعت مواد اولیه دارویی از خودکفایی کمی به کیفیت
صنعت مواد اولیه دارویی کشور وارد مرحله تازهای از توسعه شده است. در نسل نخست این صنعت، تمرکز اصلی بر توانایی تولید مولکولهای دارویی در داخل قرار داشت. مدیرعامل شستا با اشاره به نقش شرکتهای دانشبنیان و متخصصان، تغییر این پارادایم را ضروری میداند. امروزه صرف تولید یک ماده مؤثره در کشور کافی نیست و باید بر تولید اقتصادیتر، پاکتر و منطبق با استانداردهای بینالمللی تمرکز کرد. این روند، تحولی ساختاری را تحت عنوان «گذار از خودکفایی کمی به رقابتپذیری کیفی» در نظام تولید دارو رقم میزند.
تأمین تابآوری هوشمند و استقلال راهبردی در زنجیره دارو
امنیت دارویی فراتر از داشتن کارخانههای تولید قرص، کپسول یا محصولات بیولوژیک تعریف میشود. زنجیره تأمین دارو از مواد آغازین، کاتالیستها، حلالهای ویژه و دانش فرایندی شکل میگیرد. وابستگی محصولات میانی کلیدی به منابع خارجی، تابآوری صنعت را با چالش مواجه میسازد. تولید تمام مواد در داخل کشور توجیه اقتصادی ندارد و هیچ اقتصاد صنعتی موفقی چنین الگویی را اجرا نمیکند. استقلال راهبردی نیازمند تفکیک مواد حیاتی برای تولید داخلی، مشارکتهای بینالمللی و تأمین جهانی اقتصادی است.
اصلاح سیاستهای حمایتی و تغییر شاخصهای ارزیابی صنعت
سیاستهای حمایتی از تولید داخلی باید در نهایت منجر به قدرتمندتر شدن بنگاهها در بازارهای بینالمللی شود. حمایتهای بدون توجه به بهرهوری و قیمت، رقابتپذیری صنعت دارو را در بلندمدت تضعیف میکند. سنجش ارزش افزوده واقعی، تعداد محصولات قابلصادرات و مستندات رگولاتوری معتبر باید جایگزین شمارش ساده اقلام تولیدی شود. خطوط تولید باید بر اساس میزان مصرف انرژی، کارایی حلالها و توان رقابت بدون حمایتهای تعرفهای ارزیابی شوند.
طراحی کیفیت از پایه به عنوان زبان مشترک بازار جهانی
کیفیت در صنعت دارو از طریق کنترل دقیق ناخالصیها، تکرارپذیری فرایند و ثبات میان بچهای تولید حاصل میشود. صنعت دارویی باید از فرهنگ کنترل کیفیت در انتهای خط به سمت طراحی کیفیت از پایه حرکت کند. خریداران در بازار جهانی بر کیفیت، قیمت، مستندات فنی و تضمین استمرار تأمین تمرکز دارند. ساخت کیفیت در دل فرایند تولید، بستر لازم را برای دریافت گواهینامههای بینالمللی و ورود به بازارهای صادراتی فراهم میسازد.
مزیت رقابتی در دانایی فرایندی و اکوسیستمهای فناوری
ارزش واقعی کارخانههای مواد اولیه دارویی در دانش فنی فرایند تولید نهفته است. دانایی فرایندی امکان کنترل ناخالصیها، کوتاهکردن مسیر ساخت، افزایش راندمان و کاهش هزینهها را فراهم میآورد. رقابت آتی در صنعت داروسازی جهان، میان ساختارهای فیزیکی کارخانهها نیست، بلکه میان اکوسیستمهای دانش و فناوری صورت میگیرد. ارتقای این توانمندی نرمافزاری، پایدارترین مسیر برای جهش صادراتی و دستیابی به مقیاس اقتصادی محسوب میشود.
***
اظهارات مدیرعامل شستا در نمایشگاه فارمکس، نشاندهنده لزوم بازنگری عمیق در سیاستهای کلان صنعت دارویی کشور است. تاکید بر «رقابتپذیری کیفی» به جای «خودکفایی صرف»، رویکردی کاملاً منطبق با واقعیتهای تجارت بینالملل و اقتصاد دارو به شمار میرود. اصلاح ساختار حمایتی و حرکت به سمت ساخت کیفیت از پایه، بزرگترین شرکتهای سرمایهگذاری مانند شستا را ملزم به بازآفرینی زنجیره ارزش خود میکند. تحقق تابآوری هوشمند، صیانت از امنیت دارویی کشور را در برابر تکانههای خارجی تضمین کرده و مسیر حضور فعال محصولات ایرانی را در بازارهای جهانی هموار میسازد.
