رئیس هیئت عامل ایمیدرو در چهارمین کنفرانس تخصصی اکتشاف ذخایر معدنی، حرکت به سمت اکتشافات عمیق را الزام راهبردی بخش معدن دانست. محمدمسعود سمیعینژاد با اشاره به اتمام ذخایر سطحی، بر ضرورت تغییر کامل معماری اکتشاف و بهکارگیری فناوریهای هوشمند تأکید کرد. وی افزایش چندبرابری هزینه تصمیمهای اشتباه در اعماق زمین را یادآور شد و توسعه تجهیزات حفاری عمیق، مدلسازی سهبعدی و تربیت نیروی متخصص را پایههای اصلی ورود ایران به نسل جدید اکتشافات اعلام کرد.
تغییر مرزهای اکتشاف از سطح به ذخایر پنهان
مرز جدید فعالیتهای اکتشافی در جهان از سطح زمین به سمت ذخایر پنهان و عمیق حرکت کرده است. محمدمسعود سمیعینژاد با اشاره به تحول رویکردهای جهانی اعلام کرد که عمده برنامههای گذشته بر ذخایر کمعمق متمرکز بوده است. اکنون با شناسایی اهداف کمعمق در مناطق معدنی، نسل آینده اکتشاف باید توان مطالعه دقیق اعماق چندصد متری تا چند کیلومتری زمین را فراهم کند. این تحول ساختاری نیازمند تغییر کامل معماری اکتشاف، تلفیق فناوری و مدلسازی علمی است.
امکانپذیری فنی ورود به اعماق بسیار زیاد زمین
رئیس هیئت عامل ایمیدرو تصریح کرد که عمق زمین مانعی ناممکن برای عملیات حفاری محسوب نمیشود و تجربههای جهانی موفقیت این روند را اثبات میکند. پروژههای شاخصی مانند گمانه فوقعمیق کولا در روسیه با عمق ۱۲ کیلومتر و پروژه آلمان با عمق ۹ کیلومتر، قابلیتهای مهندسی بشر را نشان دادهاند. وی با استناد به حفاری مغزهگیری الماسه در کانادا تا عمق ۳ هزار و ۴۰۰ متر، عبور از سطوح زمین را مسئلهای مهندسی، اقتصادی و فناورانه خواند.
افزایش چشمگیر هزینههای خطا در حفاریهای عمیق
افزایش عمق حفاری بهطور مستقیم هزینهها و پیچیدگیهای فنی عملیات را بالا میبرد. در این شرایط، هزینه هرگونه تصمیم اشتباه در شناسایی اهداف معدنی چند برابر میشود. سمیعینژاد اصل کلیدی در روند جدید را هدفگذاری هوشمندانه پیش از آغاز عملیات دانست؛ چراکه توسعه حفاری بدون اتکا به دادههای دقیق و شناخت ساختار زمین، خسارتهای مالی سنگینی به پروژههای معدنی وارد میسازد.
الزام صنعت معدن ایران به عبور از اکتشافات سطحی
بخش عمده فعالیتهای اکتشافی گذشته در کشور بر شناسایی ذخایر سطحی تمرکز داشته است. با اکتشاف اکثر ذخایر آشکار، آینده صنعت معدن ایران نیازمند حرکت به سمت اعماق است. بخش بزرگی از منابع معدنی آتی کشور در لایههای عمیق و بدون نشانه سطحی قرار دارند و دستیابی به این منابع به تغییر نگاه مدیریتی و اجرای برنامههای سیستماتیک اکتشافی نیاز دارد.
زیرساختها و الزامات کلیدی برای تحقق اکتشاف هوشمند
تحقق اکتشافات عمیق نیازمند فراهمسازی الزامات سختافزاری و نرمافزاری متعددی است. تامین تجهیزات پیشرفته حفاری، آموزش نیروی انسانی متخصص و بهرهگیری از ژئوفیزیک عمقی در صدر این نیازها قرار دارند. همچنین ایجاد بانکهای اطلاعاتی یکپارچه و مدلسازی سهبعدی برای کاهش خطای عملیاتی ضروری است و همافزایی میان سازمانهای دولتی، دانشگاهها و بخش خصوصی، سرعت دستیابی به این فناوریها را افزایش میدهد.
***
حرکت به سمت اکتشافات عمیق، یک تصمیم اختیاری نیست بلکه استراتژی بقا و توسعه پایدار صنایع معدنی ایران محسوب میشود. با افت عیار و کاهش ذخایر سطحی، ارزش افزوده آینده اقتصاد معدنی کشور در اعماق زمین نهفته است. سرمایهگذاری بر فناوریهای هوشمند حفاری و بانکهای اطلاعاتی جامع، ریسک سرمایهگذاری بخش خصوصی را در پروژههای پرهزینه عمیق بهشدت کاهش میدهد. ایمیدرو با تدوین این راهبرد میتواند زمینه تأمین پایدار خوراک صنایع معدنی و ارتقای جایگاه رقابتی ایران در بازار جهانی مواد خام را فراهم کند.
