محمد نراقی، کارشناس ارشد نظارت و ارزیابی تاصیکو، در تحلیل جامع خود با هشدار درباره ناپایداری یارانه انرژی برای صنایع، مدیریت شدت مصرف انرژی را عاملی تعیینکننده در رقابتپذیری آتی شرکتهای معدنی دانست. وی وابستگی بالای پرتفوی تاصیکو در زنجیرههای طلا، زغالسنگ، کاشی و فرآوری را بررسی کرده و بر اجرای نقشه راه انرژی تاکید کرد. نراقی همچنین احداث نیروگاههای خورشیدی در خاک چینی و مس باهنر را گامی راهبردی برای صیانت از سودآوری و کاهش ریسک ناترازی دانست.
ارتقای جایگاه انرژی از نهاده ساده تولید به دارایی راهبردی معدنی
شاخصهای موفقیت پروژههای معدنی در گذشته بر پایه میزان ذخیره، عیار کانسنگ، نرخ بازیابی و دسترسی به بازار ارزیابی میشدند. با این حال، غولهای معدنی دنیا امروزه انرژی را به عنوان دارایی راهبردی و متغیر اصلی ارزشگذاری پروژهها در نظر میگیرند. شاخص شدت مصرف انرژی به رکن اساسی در ارزیابی عملکرد سالانه و مدیریت ریسک شرکتی تبدیل شده است. صنایع معدنی ایران به دلیل وجود یارانههای پنهان حاملهای انرژی، تاکنون سوخت و برق ارزان را مزیت دائمی پنداشتهاند. اصلاح ساختار قیمتگذاری انرژی در آینده، حفظ مزیت رقابتی صنایع پرمصرف را با چالش جدی مواجه خواهد کرد.
تأثیر پذیرفتن تمامی زنجیرههای ارزش تاصیکو از نوسانات انرژی
سبد سرمایهگذاری هلدینگ صدرتامین شامل طیف گستردهای از فعالیتهای معدنی نظیر زغالسنگ، طلا، صنایع پاییندستی مس، کائولن، بنتونیت، سرامیک و مواد شیمیایی است. نقطه اشتراک حیاتی میان تمام این کسبوکارهای متنوع، وابستگی شدید خطوط تولید به حاملهای مختلف انرژی محسوب میشود. ناوگان استخراج و حمل در بخش معدن نیازمند گازوئیل است، در حالی که خطوط خردایش و آسیاکنی فرآوری، برق فراوانی مصرف میکنند. صنایع حرارتی مانند تولید پشم شیشه و لعاب نیز گاز طبیعی را مستقیماً بر کیفیت و بهای تمامشده محصول اثر میدهند.
مرور تجربیات جهانی در کنترل هزینههای برق و سوخت معادن
شرکتهای بزرگ جهانی نظیر Newmont، Barrick Gold، Glencore و Peabody Energy سالهاست شدت مصرف انرژی را در گزارشهای مالی پایش میکنند. در معادن بزرگ طلای دنیا، برق و سوخت بین ۲۰ تا ۳۰ درصد هزینههای عملیاتی را تشکیل داده و در مناطق دورافتاده این رقم از ۳۰ درصد عبور میکند. همچنین سوخت ناوگان استخراج در معادن روباز زغالسنگ تا ۴۰ درصد هزینهها را به خود اختصاص میدهد. این مجموعههای بینالمللی اصلاح ساختار پرمصرف را پیش از بروز بحران آغاز کردند، چرا که تغییر فناوری پس از بهرهبرداری بسیار پرهزینه خواهد بود.
آسیبپذیری صورتهای مالی از عدم محاسبه قیمت واقعی حاملها
پرداخت یارانه سنگین سوخت و برق توسط دولت، هزینههای واقعی تولید را در صورتهای مالی صنایع کشور پنهان میسازد. ارزان بودن انرژی تمرکز بر بهینهسازی تجهیزات را کاهش داده و ریسک اصلاح تدریجی قیمتها را بالا میبرد. شرکتهایی که شدت مصرف بالاتری دارند، در صورت آزادسازی نرخ حاملها با افت شدید حاشیه سود مواجه خواهند شد. افزایش بهرهوری انرژی نباید صرفاً ابزار کاهش هزینه فعلی تلقی شود، بلکه نوعی سرمایهگذاری برای حفظ سودآوری و تابآوری اقتصادی در آینده است.
تحلیل وضعیت مصرف انرژی در سه پروژه کلیدی زنجیره طلای تاصیکو
مجموعه توسعه معادن پارس تامین به عنوان تامینکننده خوراک طلای تفتان، بخش عمده انرژی را در ناوگان استخراج و حمل سوخت گازوئیل مصرف میکند. از سوی دیگر، شرکت طلای تفتان به دلیل تامین برق از دیزلژنراتورها، با سهم بالای هزینه سوخت مواجه بوده و نیازمند اصلاح ساختار تامین انرژی است. پروژه طلای کردستان که در مرحله احداث قرار دارد، میتواند از ابتدا مدار خردایش و آسیاکنی خود را بر پایه تجهیزات کممصرف طراحی کند. انتقال تجربیات میان این ۳ مجموعه، زنجیره طلای صدرتامین را در برابر تکانههای قیمتی انرژی مصون خواهد ساخت.
پیادهسازی نقشه راه انرژی و پایش شاخصهای عملکردی در شرکتهای تابعه
هلدینگ صدرتامین با استقرار نقشه راه جامع انرژی، پایش شاخصهای تخصصی را در جلسات ارزیابی دوره ای شرکتها عملیاتی کرده است. شاخصهایی نظیر مصرف انرژی به ازای هر تن ماده معدنی، شدت مصرف سوخت و راندمان تجهیزات اصلی به طور مستمر بررسی میشوند. اجرای دقیق تکالیف ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانشبنیان و مواد ۱۵، ۲۴ و ۲۶ قانون اصلاح الگوی مصرف، بستر قانونی حرکت به سمت تجدیدپذیرها را فراهم میآورد. این رویکرد دادهمحور، امکان شناسایی نقاط اتلاف و مدیریت هوشمند ریسک را برای مدیران ارشد هموار میسازد.
توسعه نیروگاههای خورشیدی و ژنراتورهای دوگانهسوز در گروه صدرتامین
احداث و بهرهبرداری از نیروگاه خورشیدی ۲.۵ مگاواتی در صنایع خاک چینی ایران، نمونهای موفق از پروژههای تجدیدپذیر در گروه شستا است. همچنین نیروگاه خورشیدی ۲ مگاواتی مس شهید باهنر با پیشرفت فیزیکی ۷۰ درصد در حال اجرا بوده و مطالعات نیروگاه ۸۰۰ کیلوواتی نسوز ایران به پایان رسیده است. در حوزه سوخت نیز پروژه راهاندازی ژنراتورهای دوگانهسوز در کاشی سعدی با هدف پایداری تامین انرژی و کاهش وابستگی تکحاملی به مرحله اجرا درآمد. این اقدامات عملیاتی اثبات میکند انرژی در تاصیکو به رکن اصلی سرمایهگذاری و برنامهریزی توسعهای تبدیل شده است.
***
رویکرد پیشگیرانه تاصیکو در تدوین نقشه راه انرژی، ریسکهای ناشی از ناترازی کشوری و آزادسازی احتمالی نرخ حاملها را مدیریت میکند. در شرایطی که قطعیهای فصلی برق و گاز، عدمالنفع سنگینی به واحدهای صنعتی کشور وارد میسازد، سرمایهگذاری تاصیکو در نیروگاههای تجدیدپذیر و دوگانهسوز کردن تجهیزات، تداوم تولید را تضمین خواهد کرد. افزایش بهرهوری انرژی مستقیماً بهای تمامشده محصولات را کاهش داده و حاشیه سود عملیاتی شرکتهای بورسی هلدینگ را تقویت میکند. در رقابت آینده، صرفهجویی ناشی از مدیریت هوشمند انرژی، باارزشتر از استخراج ماده معدنی جدید خواهد بود.