محمد نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی ایران، از تحقق ۳۰ درصدی معاملات کل برق کشور در بستر این بورس و پوشش نیمی از هدفگذاری ۶۰ درصدی برنامه هفتم توسعه خبر داد. بر اساس استراتژی جدید این نهاد مالی، آستانه قدرت مصرف خریداران برای ورود به بازار شفاف بورس انرژی تا پایان سال جاری از ۱ مگاوات به ۱۵۰ کیلووات و در مرحله بعدی به ۳۰ کیلووات کاهش مییابد. محمد نظیفی با چالشبرانگیز خواندن نرخهای گرانتر قراردادهای دوجانبه خارج از بورس، بر کارایی ابزارهای بورسی در کشف قیمت منصفانه و بهبود نقدینگی نیروگاهها تاکید کرد.
تحقق نیمی از اهداف کلان قانون برنامه هفتم توسعه
محمد نظیفی با تشریح کارنامه توسعه بازار برق در کشور، جایگاه این نهاد را در پیشبرد اسناد بالادستی تبیین کرد. مدیرعامل بورس انرژی ایران اعلام کرد که طی سال گذشته حدود ۳۰ درصد از کل برق مصرفی کشور از طریق ابزارها و بازارهای مختلف بورس انرژی ایران معامله شده است. به گفته محمد نظیفی، طبق آییننامه اجرایی بند «ب» ماده ۴۳ قانون برنامه هفتم توسعه، هدفگذاری نهایی بر معامله ۶۰ درصد برق کشور در بورس استوار است و بورس انرژی توانسته نیمی از این مسیر راهبردی را محقق سازد.
کاهش آستانه ورود مصرفکنندگان به تابلوی بورس انرژی
محمد نظیفی از برنامهریزیهای دقیق برای بازگشایی دربهای بازار رقابتی برق به روی صنایع کوچکتر خبر داد. در حال حاضر معاملات این بازار عمدتاً به مصرفکنندگانی اختصاص دارد که قدرت مصرف آنها بیش از ۱ مگاوات است. مدیرعامل بورس انرژی ایران تصریح کرد که در سال جاری آستانه ورود مصرفکنندگان به بازار برق بورس انرژی به ۱۵۰ کیلووات کاهش مییابد و این هدف تا پایان سال عملیاتی میشود. محمد نظیفی افزود که در گام بعدی، این آستانه به ۳۰ کیلووات کاهش خواهد یافت تا دامنه مشارکت خرد گسترش یابد.
چالش نبود شفافیت در قراردادهای دوجانبه خارج از بورس
محمد نظیفی در گفتوگو با رادیو اقتصاد به تحلیل مکانیزمهای قیمتگذاری پرداخت و نبود شفافیت در معاملات خارج از بورس را یکی از چالشهای اساسی صنعت برق دانست. مدیرعامل بورس انرژی ایران اظهار داشت که امروز بخش قابل توجهی از برق در قالب قراردادهای دوجانبه و خارج از بازارهای نظارتپذیر خرید و فروش میشود. به تاکید محمد نظیفی، این روند غیرشفاف باعث شده است تا اطلاعات دقیقی از قیمت واقعی و عادلانه این حجم بزرگ از معاملات انرژی در دسترس فعالان اقتصادی قرار نگیرد.
کشف قیمت منصفانه برق در تابلوی معاملاتی بورس انرژی
محمد نظیفی با اتکا به دادههای آماری ارزیابیشده، ظرفیت بالای بورس را در واقعیسازی نرخها یادآور شد. بررسیهای بورس انرژی بر پایه ارتباط با نیروگاهها، فعالان صنعت برق و اطلاعات صورتهای مالی تولیدکنندگان نشان میدهد قیمت فروش برق در بسیاری از معاملات خارج از بورس، بالاتر از قیمتهای کشفشده در تابلوی بورس انرژی است. مدیرعامل بورس انرژی ایران این پدیده را اثباتی بر توانایی بورس در کشف قیمت منصفانه و به نفع مصرفکننده دانست.
پیامدهای مخرب معاملات غیرشفاف بر جریان نقدینگی نیروگاهها
محمد نظیفی نسبت به استمرار معاملات غیرشفاف و سنتی در زنجیره برق کشور هشدار داد و آن را عامل بروز آسیبهای متعدد دانست. مدیرعامل بورس انرژی ایران خاطرنشان کرد که فروش برق با قیمتهای بالاتر در خارج از فرآیندهای شفاف بورسی، لزوماً به معنای بهبود جریان نقدینگی یا حل مشکلات مالی نیروگاهها نیست. این ساختار واسطهای تنها به تداوم ناکارآمدیها کمک میکند و بسترساز چالشهای ساختاری در زنجیره تامین انرژی کشور میشود.
مزایای توسعه بازار کارآمد و حذف رانت در صنعت برق
محمد نظیفی شفافیت را اصلیترین و مهمترین ویژگی یک بازار مالی کارآمد و پویا معرفی کرد. به اعتقاد مدیرعامل بورس انرژی ایران، هرچه سهم معاملات برق در بستر بورس انرژی افزایش یابد، بستر بهتری برای تامین مالی ساختاریافته نیروگاهها فراهم میشود. محمد نظیفی ارتقای رقابت، افزایش اعتماد فعالان بازار، بهبود نقدشوندگی مطالبات تولیدکنندگان و در نهایت کاهش زمینه بروز رانت و ناکارآمدی را از نتایج مستقیم توسعه این بازار شفاف دانست.
***
اظهارات محمد نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی ایران، نشاندهنده یک جراحی ساختاری در نظام توزیع و قیمتگذاری انرژی کشور است. گشایش بازار برق به روی مشترکان ۱۵۰ و ۳۰ کیلوواتی، به معنای ورود بخش وسیعی از صنایع کوچک و متوسط (SMEs) به بستر کشف نرخ واقعی است که هزینههای تولید آنها را کاهش میدهد. تحلیل صورتهای مالی نیروگاهها نشان میدهد قراردادهای دوجانبه خارج از بورس نهتنها به بهبود نقدینگی تولیدکنندگان کمک نکرده، بلکه به دلیل عدم تقارن اطلاعاتی، زنجیره توزیع را دچار ناکارآمدی کرده است. تحقق ۳۰ درصدی اهداف برنامه هفتم در بورس انرژی، پتانسیل بالای بازار سرمایه را در واقعیسازی اقتصاد انرژی نشان میدهد؛ رونقی که در صورت هدایت کامل به بورس، رانت حاصل از تعرفههای ترجیحی را حذف کرده و انگیزه بخش خصوصی را برای سرمایهگذاری در ساخت نیروگاههای جدید افزایش خواهد داد.