دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان چشم فارابی، در برنامه تلویزیونی ضربان سلامت به تشریح راههای درمان آب مروارید و آب سیاه پرداخت. وی آب مروارید را شایعترین علت کمبینایی در افراد بالای ۵۰ یا ۶۰ سال دانست که خوشبختانه نابینایی ناشی از آن با جایگزینی لنز شفاف مصنوعی کاملاً قابل برگشت است. این متخصص چشم با هشدار شدید نسبت به رفتارهای پرخطر نظیر ریختن عسل یا آبلیمو در چشم، این اقدامات را فاجعهبار خواند. رئیس بیمارستان فارابی همچنین بر امکان کنترل کامل بیماری گلوکوم یا آب سیاه به دست جراحان ماهر ایرانی تأکید کرد.
تبیین علل سهگانه جراحی آب مروارید و بازگشت کامل بینایی با لنز مصنوعی
کدورت لنز طبیعی چشم یک پدیده شایع و کاملاً وابسته به سن است که بیشتر در افراد بالای ۵۰ یا ۶۰ سال بروز میکند. دکتر قاسم فخرایی، رئیس بیمارستان چشم فارابی، با تشبیه چشم به دوربین فیلمبرداری اظهار داشت که کثیف شدن لنز باعث ایجاد تاری در دید دور، تماشای تلویزیون و تشخیص چهرهها میشود. مدیریت درمانی این عارضه خطری ندارد و پزشکان متخصص به طور معمول در ۳ مورد اصلی اقدام به خارج کردن آب مروارید میکنند. مورد اول کدر شدن شدید لنز و نارضایتی بیمار از کیفیت دید است که بیشتر در آب مرواریدهای رسیده و مرواریدشکل دیده میشود. رفع برخی از عیوب انکساری در سنین خاص و باز کردن زاویه چشم در بیماران مبتلا به گلوکوم زاویه بسته برای بهبود خروجی مایع چشم، دلایل دوم و سوم این جراحی هستند. نابینایی ناشی از این پدیده مخفی نیست و با جایگزینی لنز مصنوعی شفاف، بینایی فرد به صورت کامل بازمیگردد. همچنین در صورت بالا نبودن سن بیمار، امکان انجام عمل لیزیک بعد از جراحی آب مروارید وجود دارد.
رد باورهای غلط درباره نابینایی با آب سیاه و توانمندی جراحان ایرانی در کنترل گلوکوم
شناخت دقیق تفاوتهای میان عوارض چشمی میتواند از ابتلای بیماران به مراحل پیشرفته و جبرانناپذیر بیماری جلوگیری کند. دکتر قاسم فخرایی، متخصص چشم، باور قدیمی مبنی بر کوری قطعی در اثر ابتلا به آب سیاه یا گلوکوم را یک دیدگاه کاملاً اشتباه دانست. امروزه با امکانات پیشرفته تشخیصی و درمانی موجود در کشور، میتوان روند این بیماری را متوقف یا به شدت کند کرد. لنز طبیعی چشم تنها در موارد نادر و طولانیشدن آب مرواریدهای سفید، با متورم شدن و بستن زاویه چشم باعث بالا رفتن ناگهانی فشار چشم و بروز آب سیاه میشود. پزشکان با استفاده از انواع قطرههای تخصصی، تکنیکهای لیزر یا عمل جراحی، بینایی کنونی بیمار را به طور کامل حفظ میکنند. شهروندان باید در مراجعات خود از پزشک بخواهند وضعیت آنها را از نظر وجود یا عدم وجود آب سیاه بررسی کند. جراحان ماهر کشور توانایی بالایی در کنترل این عارضه دارند، مگر اینکه بیمار در مراحل بسیار دیررس و پیشرفته به مراکز درمانی مراجعه کرده باشد.
هشدارهای جدی درباره فاجعه ریختن عسل و آبلیمو در چشم و اصول مصرف اشک مصنوعی
حفظ سلامت سطح چشم مستلزم رعایت استانداردهای بهداشتی و عدم استفاده از ترکیبات دستساز و غیرپزشکی است. رئیس بیمارستان چشم فارابی ریختن موادی مانند عسل و آبلیمو را در چشم یک فاجعه بزرگ برای سلولهای حساس بینایی توصیف کرد. سطح چشم برای بقای سلولهای خود نیازمند یک محیط کاملاً استاندارد با پیاچ معمولی است و مایعات اسیدی مانند آبلیمو موجب سوختگی و مرگ این سلولها میشوند. محتوای طبیعی اشک توسط غدد چشمی و غدد چربی لبه پلک تأمین میشود و در صورت بروز خشکی، تنها باید از نرمکنندههای استاندارد داروخانهای استفاده کرد. مصرف بیرویه اشکهای مصنوعی به ویژه انواع یکبار مصرف بدون ماده نگهدارنده اگرچه ضرری ندارد، اما باید تنها برای بیماران مبتلا به خشکی چشم یا افرادی که عمل پیآرکی انجام دادهاند، محدود شود. برای حفاظت از چشم در برابر اشعه آفتاب نیز استفاده از عینک آفتابی در سواحل، برف، قلهها و نواحی جنوبی کشور ضروری است و رنگ شیشه آن اهمیتی در این حفاظت ندارد.
ارزیابی شرایط بازگشت شماره چشم پس از عمل PRK و وضعیت بیماران قوز قرنیه
بررسی ضخامت قرنیه و سن متقاضیان قبل از انجام جراحیهای اصلاحی، میزان موفقیت و پایداری درمان را تعیین میکند. دکتر قاسم فخرایی در پاسخ به سوالات مردم اعلام کرد که بازگشت قسمتی یا تمام شماره چشم بعد از عمل پیآرکی بسیار نادر است. میزان عینک قبلی، ضخامت اولیه قرنیه و سن فرد در زمان جراحی از عوامل تأثیرگذار در پیشرفت مجدد شماره چشم هستند. این جراح چشم همچنین تاکید کرد که انجام عملهای لیزری قرنیه برای اصلاح عیوب انکساری در مبتلایان به قوز قرنیه شدید امکانپذیر نیست. بیماری قوز قرنیه به طور معمول بعد از سن ۳۰ سالگی به پایداری رسیده و دیگر پیشرونده نخواهد بود. رئیس بیمارستان فارابی در پایان درباره التهابات داخل چشمی نیز خاطرنشان کرد که این عوارض علل متعددی از جمله بیماریهای خودایمنی یا عوامل عفونی دارند و این دسته از بیماران باید حتماً برای درمان تخصصی به درمانگاه یووئیت مراجعه کنند.
***
سخنان رئیس بیمارستان چشم فارابی نشاندهنده دسترسی نظام سلامت ایران به فناوریهای تراز اول جهان در حوزه جراحی و کنترل بیماریهای قرنیه و شبکیه است. تاکید بر برگشتپذیر بودن نابینایی ناشی از آب مروارید، بار روانی سنگینی را از دوش جامعه رو به سالمندی ایران برمیدارد. با این حال، افزایش تمایل مردم به خوددرمانیهای خطرناک مانند استفاده از عسل یا آبلیمو، گویای یک خلاء رسانهای بزرگ در تبیین سواد سلامت جامعه است که دستگاههای فرهنگی باید برای اصلاح آن اقدام کنند. پایداری قوز قرنیه بعد از ۳۰ سالگی و نادر بودن بازگشت شماره چشم در عمل پیآرکی، گواه دقت بالای غربالگریهای پیش از جراحی در کلینیکهای تخصصی کشور است. توفیق کامل در ریشهکنی کمبیناییهای قابل پیشگیری، مستلزم اجباری شدن غربالگری فشار چشم در افراد بالای ۵۰ سال برای شناسایی زودهنگام آب سیاه و توسعه درمانگاههای تخصصی مانند یووئیت در سراسر استانها است.
