در پی انتشار پیام استمداد مادر یکی از خلبانان اف-۱۵ ارتش آمریکا، ضرورت بازخوانی پروندههای سیاهی چون بمباران «مدرسه میناب» و لزوم پایبندی به اصول انسانی در جنگها بیش از پیش برجسته شده است. در حالی که بیخبری خانوادههای نظامیان متخاصم موجی از اضطراب را در میان آنها ایجاد کرده، یادآوری جنایات جنگی علیه غیرنظامیان ایرانی، هشداری جدی به خلبانانی است که پلهای پشت سر خود را تخریب میکنند. این در حالی است که ایران همواره بر اساس آموزههای اسلامی، عالیترین سطوح رفتار انسانی با اسرای جنگی را به نمایش گذاشته است.
خاطره تلخ «مدرسه میناب» و لکه ننگ جنایات جنگی
پیام نگرانکننده مادر خلبان آمریکایی در فضای مجازی، ناخودآگاه افکار عمومی را به سوی قربانیان بیگناهی سوق میدهد که در جریان حملات هوایی، جان خود را از دست دادهاند. جنایت جنگی هدف قرار دادن «مدرسه میناب» که منجر به شهادت دانشآموزان بیدفاع شد، نمونهای تکاندهنده از زیر پا گذاشتن تمامی خطوط قرمز اخلاقی توسط نیروهای مهاجم است. خلبانانی که امروز در آسمان منطقه حضور دارند، باید بدانند که تاریخ هرگز حمله به مراکز آموزشی و غیرنظامی را فراموش نخواهد کرد. این فجایع انسانی، نه تنها یک اقدام نظامی، بلکه لکهای سیاه بر کارنامه حرفهای و انسانی فرماندهان و مجریان این حملات است.
دعوت به بیداری وجدان و رعایت جوانمردی در نبرد
بحران روانی و بیخبری که امروز خانوادههای نظامیان متخاصم را در برگرفته، باید به مثابه آینهای برای خود این خلبانان عمل کند. همانگونه که مادران آنها در هزاران کیلومتر دورتر با دلهره چشمبهراه خبری هستند، مردم ایران نیز خانوادههایی دارند که حق زندگی امن و صلحآمیز دارند. تخریب پلهای پشت سر و انجام عملیاتهای غیرانسانی، تنها به عمیقتر شدن کینهها و کاشتن بذر دشمنی در آینده منجر میشود. خلبانان دشمن باید با بیداری وجدان، از تبدیل شدن به مهرههایی برای تکرار فجایعی همچون بمباران مدارس پرهیز کنند و اصول جوانمردی را در میانه آتش و خون پاس بدارند.
رویکرد انسانی ایران و منشور رفتار با اسرا در اسلام
در تقابل با رفتارهای خصمانه و جنایات جنگی، جمهوری اسلامی ایران همواره الگویی متفاوت از مواجهه با دشمنِ مغلوب را ارائه کرده است. بر اساس قوانین مترقی اسلام و سیره نبوی، برخورد با اسیر جنگی نه بر پایه انتقام، بلکه بر محور کرامت انسانی استوار است. ایران ثابت کرده است که حتی در سختترین شرایط نبرد، نسبت به تأمین نیازهای پایه، سلامت و امنیت روانی اسرا متعهد باقی میماند. این رویکرد، پیامی روشن برای نظامیان متخاصم دارد: «مسیر بازگشت به انسانیت، حتی در اسارت نیز از دریچه اخلاق اسلامی باز است»، مشروط بر آنکه آنها نیز در میدان نبرد، از دایره شرافت و قوانین جنگ خارج نشوند.
***
هزینه جنایات جنگی برای ارتشهای مدرن، فراتر از محکومیتهای حقوقی، شامل خسارات سنگین اقتصادی در قالب غرامتهای بینالمللی و کاهش اعتبار برندهای نظامی است. بمباران اهداف غیرنظامی مانند مدارس، ریسکها را در منطقه را به شدت افزایش میدهد. از منظر اقتصادِ دفاع، ارتشهایی که وجاهت اخلاقی خود را از دست میدهند، در جذب نیروهای متخصص و تأمین بودجههای عمومی با چالشهای جدی مواجه خواهند شد که این امر در بلندمدت منجر به تضعیف قدرت بازدارندگی آنها میگردد.