در جریان سفر استراتژیک وزیر صمت و رئیس ایمیدرو به استانهای کویری یزد و کرمان، 13 طرح کلان صنعتی و معدنی با رویکرد تکمیل زنجیره ارزش و شکستن سد تحریمها به بهرهبرداری رسید. نقطه عطف این رویداد، افتتاح نخستین کارخانه تولید الکترود گرافیتی در خاورمیانه و همچنین ابلاغ یک بسته حمایتی بیسابقه 700 هزار میلیارد تومانی برای رفع تنگنای نقدینگی تولیدکنندگان است. بر اساس نقشهراه ترسیم شده، با اجرای طرحهای جدید توسعهای، ظرفیت صادراتی صنعت مس کشور طی 2 سال آینده به رکورد 10 میلیارد دلار خواهد رسید.
تحول صنعتی در قلب کویر با 13 پروژه ملی
همزمان با ایام دهه فجر و اعیاد شعبانیه، استانهای یزد و کرمان میزبان یک رویداد بزرگ اقتصادی بودند که طی آن موتور محرک بخش معدن با شتاب بیشتری به حرکت درآمد. در این سفر 2 روزه، سیدمحمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت به همراه محمدمسعود سمیعینژاد، سکاندار ایمیدرو، با حضور میدانی در کانونهای صنعتی، 6 طرح بزرگ را در یزد و 7 طرح توسعهای را در کرمان افتتاح کردند. این پروژهها که با سرمایهگذاریهای کلان ریالی و ارزی به ثمر نشستهاند، نه تنها زیرساختهای تولید را تقویت میکنند، بلکه پاسخی عملی به نیاز کشور برای عبور از خامفروشی و حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالا محسوب میشوند. تمرکز اصلی این سفر بر رفع گلوگاههای تولید، تأمین انرژی پایدار و تکمیل حلقههای مفقوده زنجیره فولاد و مس استوار بود.
پایان وابستگی استراتژیک با تولید الکترود گرافیتی
شاید بتوان مهمترین دستاورد این سفر را شکستن انحصار تولید «الکترود گرافیتی» دانست؛ کالایی که پاشنه آشیل صنعت فولاد محسوب میشد و آمریکا با تحریم آن، قصد فلج کردن تولید فولاد ایران را داشت. کارخانه نوین الکترود اردکان به عنوان نخستین تولیدکننده این محصول در ایران و خاورمیانه، با سرمایهگذاری کنسرسیومی متشکل از غولهای صنعتی (فولاد مبارکه با سهم 49.25 درصد، چادرملو 36 درصد و ایمیدرو 12 درصد) راهاندازی شد. این واحد صنعتی که با سرمایهگذاری 245 میلیون یورو و اشتغالزایی برای 530 نفر احداث شده است، در فاز نخست 30 هزار تن الکترود تولید میکند و در طرحهای توسعهای به ظرفیت 60 و 90 هزار تن خواهد رسید. بومیسازی این محصول حیاتی، سالانه از خروج 50 میلیون یورو ارز جلوگیری میکند و امنیت تولید را در کورههای قوس الکتریکی تضمین خواهد کرد.
تزریق خون تازه به رگهای تولید با بسته 700 همتی
در کنار افتتاح پروژههای فیزیکی، وزیر صمت خبر بسیار مهمی را برای فعالان اقتصادی اعلام کرد که میتواند گرهگشای معضل کمبود نقدینگی باشد. سیدمحمد اتابک از تصویب و ابلاغ یک بسته حمایتی عظیم به ارزش 700 هزار میلیارد تومان (700 همت) خبر داد. این منابع مالی با هدف حمایت ویژه از تولیدکنندگان، شرکتهای سهامی عام و بنگاههای کوچک و متوسط طراحی شده است تا اثرات ناشی از تغییر سیاستهای ارزی را جبران کند. این تسهیلات به طور خاص برای واحدهایی در نظر گرفته شده که بر مبنای نرخهای ارزی پیشین وارد چرخه تولید شده بودند و اکنون برای تسویه تعهدات و تأمین سرمایه در گردش با چالش مواجه هستند. ابلاغ این بسته به شبکه بانکی، سیگنالی مثبت برای بازگشت ثبات مالی به بنگاههای تولیدی است.
تأمین انرژی پایدار با نیروگاه خورشیدی چادرملو
یکی از چالشهای اصلی صنایع در سالهای اخیر، ناترازی انرژی بوده است که در این سفر با افتتاح نیروگاه خورشیدی 100 مگاواتی «فروغ کویر» چادرملو به آن پاسخ داده شد. این نیروگاه عظیم که در زمینی به مساحت 120 هکتار در منطقه خضرآباد اشکذر یزد گسترده شده، شامل 155 هزار پنل خورشیدی 665 واتی است. سازه فلزی به کار رفته در این پروژه بالغ بر 3 هزار و 600 تن وزن دارد و پیشبینی میشود در سال نخست بهرهبرداری، 200 میلیون کیلووات ساعت برق پاک به شبکه سراسری تزریق کند. احداث پست اختصاصی 63.20 کیلوولتی با سه دستگاه ترانسفورماتور 50 مگاولتآمپری، نشاندهنده زیرساختهای فنی قدرتمند این پروژه برای تأمین برق پایدار صنایع منطقه است.
جهش در صنایع پاییندستی و پلیمری
توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی نیز از دیگر محورهای این سفر بود. واحد صنعتی «مروارید بسپار جم» در شهرک صنعتی تفت 2 با سرمایهگذاری 7 هزار میلیارد ریال به بهرهبرداری رسید. این کارخانه که در زمینی به مساحت 17 هزار مترمربع بنا شده، ظرفیت تولید سالانه 16 هزار و 500 تن انواع گرانول و مواد پلیمری را داراست و برای 120 نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده است. وزیر صمت در مراسم افتتاح این واحد، تولید را «ستون فقرات کشور» و تنها راه ایجاد ارزشافزوده واقعی دانست و تأکید کرد که اقتصاد مبتنی بر پول و فعالیتهای غیرمولد، نمیتواند ضامن بقای رفاه جامعه باشد.
تکمیل زنجیره ارزش سنگآهن در بهاباد
در ادامه تکمیل زنجیره فولاد، کارخانه تولید کنسانتره آهن شرکت صنایع معدنی «عصر نوین بهاباد» (متعلق به چادرملو) افتتاح شد. این واحد صنعتی با ظرفیت تولید 1 میلیون تن (قابل ارتقا به 1.3 میلیون تن)، سنگآهن مگنتیت را به کنسانتره با عیار بالای 67 درصد تبدیل میکند. همچنین نیروگاه گازی 50 مگاواتی مجتمع فولاد بافق نیز با سرمایهگذاری 5 میلیون یورو در مدتزمان کوتاه 9 ماه به مدار آمد تا ضریب اطمینان تولید در این مجتمع فولادی افزایش یابد. افتتاح هنرستان فنی و حرفهای ارفع نیز نشاندهنده توجه صنعت به مسئولیتهای اجتماعی و تربیت نیروی انسانی ماهر برای آینده بود.
انقلاب بهرهوری در صنعت مس کرمان
بخش دوم سفر هیئت عالیرتبه صنعتی به استان کرمان اختصاص داشت، جایی که 7 طرح بزرگ معدنی و صنایع معدنی با محوریت شرکت ملی صنایع مس ایران افتتاح شد. کارخانه «ریختهگری پیوسته مس سرچشمه» با ظرفیت 130 هزار تن مفتول 8 میلیمتری، یکی از مهمترین این طرحها بود که با سرمایهگذاری ترکیبی 996 میلیارد تومان و 13.5 میلیون یورو احداث شده است. نکته قابلتوجه در این پروژه، پیشرفت فیزیکی خیرهکننده از 28 درصد به 97 درصد در بازه زمانی کوتاه 7 ماهه است که رکوردی در مدیریت پروژه محسوب میشود.
صیانت از محیطزیست با تصفیهخانه پیشرفته
رویکرد توسعه پایدار در افتتاح تصفیهخانه پساب اسید مجتمع مس سرچشمه نمود پیدا کرد. این پروژه زیستمحیطی با سرمایهگذاری 3 هزار و 250 میلیارد تومان و 8 میلیون یورو، وظیفه خنثیسازی و رسوبزدایی آلایندههای فلزی و سمی را بر عهده دارد. این تصفیهخانه قادر است در هر ساعت 56 مترمکعب آب را تصفیه و به چرخه تولید بازگرداند. علاوه بر این، روزانه 440 تن گچ سفید به عنوان محصول جانبی از این فرآیند استحصال میشود که در صنایع سیمان کاربرد دارد. اشتغالزایی مستقیم 169 نفر و غیرمستقیم 600 نفر، از دیگر ویژگیهای این طرح سبز است.
چشمانداز صادرات 10 میلیارد دلاری مس
رئیس هیئت عامل ایمیدرو در جریان این سفر، افقهای روشنی را برای صنعت مس کشور ترسیم کرد. محمد مسعود سمیعینژاد با اشاره به برنامه هفتم پیشرفت که تولید 3 میلیون و 300 هزار تن کنسانتره و 800 هزار تن کاتد را هدفگذاری کرده، اعلام کرد که با اجرای طرحهای توسعهای فعلی، ظرفیت صادرات بخش معدن و صنایع معدنی تنها در حوزه مس تا 2 سال آینده به 10 میلیارد دلار خواهد رسید. این جهش صادراتی، رتبه ایران را در شاخص جهانی «مس محتوا» از جایگاه ششم به سوم ارتقا خواهد داد. همچنین طرحهای نوآورانهای مانند بازیابی باطلههای هماتیتی در زرند (ظرفیت 70 هزار تن) و پرعیارسازی باطلهها در سیرجان، نشان از عزم جدی برای بهرهبرداری حداکثری از ذخایر معدنی دارد.
استراتژی احیای معادن راکد
یکی از سیاستهای کلیدی اعلام شده توسط وزیر صمت، تعیین تکلیف معادن غیرفعال بود. آمارهای ارائه شده نشان میدهد از مجموع 877 معدن استان یزد، حدود 45 درصد در وضعیت نیمه فعال یا راکد قرار دارند. سیدمحمد اتابک اولویت وزارتخانه را فعالسازی این ظرفیتهای خفته اعلام کرد تا منافع آن مستقیماً بر سفره مردم و اقتصاد مناطق محروم تأثیر بگذارد. نوسازی 20 درصدی ناوگان ماشینآلات معدنی در 18 ماه گذشته گامی در این راستا بوده، اما وزیر بر لزوم تداوم این روند برای افزایش بهرهوری و تحقق حقوق دولتی تأکید کرد.
***
افتتاح این حجم از پروژههای صنعتی در شرایط تحریمی، حامل پیامهای اقتصادی مهمی است. نخست، راهاندازی کارخانه الکترود گرافیتی یک «تغییر بازی» (Game Changer) در صنعت فولاد است که ریسک توقف خطوط تولید را به صفر میرساند و قدرت چانهزنی ایران را در بازارهای جهانی افزایش میدهد. دوم، تزریق بسته 700 همتی، اگرچه اقدامی ضروری برای جلوگیری از رکود تورمی است، اما نحوه تخصیص آن باید به گونهای مدیریت شود که منجر به تورم جدید نشود و دقیقاً به هدف سرمایه در گردش اصابت کند. سوم، تمرکز بر زنجیره ارزش مس و هدفگذاری 10 میلیارد دلاری، نشاندهنده گذار اقتصاد ایران از وابستگی نفتی به درآمدهای معدنی پایدار است. ترکیب این عوامل با توسعه زیرساختهای انرژی (نیروگاههای خورشیدی و گازی) توسط خود صنایع، مدلی موفق از «توسعه خوداتکا» را ارائه میدهد که بار فشار را از دوش شبکه سراسری انرژی دولت برمیدارد.
