سازمان بورس و اوراق بهادار با همکاری بانک مرکزی، مجوز رسمی تأسیس و فعالیت «صندوقهای سرمایهگذاری با درآمد ثابت ارزی» را صادر کرد. این ابزار جدید مالی با هدف جذب سرمایههای راکد ارزی خانگی و شرکتی طراحی شده و به سرمایهگذاران اجازه میدهد با آورده ارزی (اسکناس یا حواله)، سودی تضمینشده و معاف از مالیات دریافت کنند. ساختار این صندوقها مبتنی بر صدور و ابطال بوده و تمامی تراکنشها دقیقاً با همان ارز انتخابی انجام میشود تا ریسک نوسانات نرخ ارز یا تسعیر برای سرمایهگذار حذف گردد.
گشایش دریچه جدید درآمدی در بازار سرمایه
علیاکبر ایرانشاهی، رئیس مرکز نظارت بر صندوقهای سرمایهگذاری سازمان بورس، در گفتوگویی تفصیلی از نهایی شدن زیرساختهای قانونی برای فعالیت صندوقهای ارزی خبر داد. با ابلاغ اساسنامه و امیدنامه این صندوقها، اکنون بستر لازم برای هدایت منابع ارزی سرگردان به سمت چرخه تولید فراهم شده است. این مقررات با مشارکت سهجانبه سازمان بورس، بانک مرکزی و مرکز مبادله ارز و طلای ایران تدوین شده تا ضمن رعایت استانداردهای بانکی، جذابیت لازم برای فعالان بازار سرمایه را نیز داشته باشد. هدف کلان این طرح، تبدیل ارزهای راکد در گاوصندوقها به سرمایه مولد برای تأمین مالی پروژههای ملی و صادراتمحور است.
مکانیزم فعالیت: صدور و ابطال با ارز منتخب
ساختار اجرایی این صندوقها بر پایه مدل «صدور و ابطال» بنا شده است و برخلاف صندوقهای قابل معامله (ETF)، خرید و فروش واحدها از طریق مدیر صندوق انجام میشود. نکته حائز اهمیت این است که هر صندوق صرفاً بر مبنای یک ارز مشخص (مثلاً دلار یا یورو) که در اساسنامه قید شده، فعالیت میکند. سرمایهگذاران در زمان ورود، اسکناس یا حواله ارزی تحویل میدهند و در زمان خروج نیز اصل و سود خود را عیناً به صورت ارز یا حواله دریافت میکنند. بدین ترتیب، موضوع «تسعیر ارز» و تبدیل آن به ریال در این فرآیند کاملاً حذف شده است تا دغدغه نوسانات نرخ برابری برای سرمایهگذار از بین برود.
ارکان تضمینکننده و نحوه تخصیص منابع
برای تضمین امنیت سرمایه، ارکان قدرتمندی در این صندوقها پیشبینی شده است. علاوه بر مدیر صندوق، متولی و حسابرس، حضور «ضامن نقدشوندگی» و «مدیر عملیات ارزی» الزامی است. این نقشها باید توسط مؤسسات اعتباری و بانکهای دارای مجوز رسمی عملیات ارزی از بانک مرکزی ایفا شوند. منابع جمعآوری شده توسط این صندوقها در حوزههای کمریسک و پربازده ارزی سرمایهگذاری میشود؛ از جمله سپردههای ارزی بانکی، گواهی سپرده خاص ارزی، خرید اوراق بدهی ارزی و همچنین تنزیل اعتبارات اسنادی (LC) ارزی. این ترکیب دارایی، ریسک نکول را به حداقل میرساند.
مشوقهای طلایی: معافیت مالیاتی و تضمین نقدشوندگی
یکی از جذابترین ویژگیهای این ابزار جدید، برخورداری از معافیتهای مالیاتی کامل بر روی درآمدهاست که بازدهی خالص سرمایهگذار را افزایش میدهد. ایرانشاهی تأکید کرد که وجود ضامن نقدشوندگی معتبر، خیال سرمایهگذاران را از بابت دریافت وجوه در زمان ابطال واحدها راحت میکند. این صندوقها با تأمین مالی پروژههای صادراتی، نه تنها به بازگشت سریعتر ارز حاصل از صادرات کمک میکنند، بلکه جریانی پایدار از سود ارزی را برای صاحبان سرمایههای خرد و کلان ایجاد مینمایند.
***
راهاندازی صندوقهای درآمد ثابت ارزی، پاسخی هوشمندانه به پدیده “دلاریزه شدن پساندازها” در اقتصاد تورمی است. این ابزار با رسمیسازی جریان ارزهای خانگی (که حجم آن میلیاردها دلار برآورد میشود)، فشار تقاضا در بازار غیررسمی اسکناس را کاهش میدهد. از سوی دیگر، با هدایت این منابع به سمت “تنزیل اعتبارات اسنادی” و “طرحهای صادراتمحور”، مشکل کمبود نقدینگی ارزی بنگاهها را بدون چاپ پول پرقدرت مرتفع میکند. ویژگی “عدم تسعیر” (Settlement in Kind) بزرگترین مزیت رقابتی این صندوقهاست که ریسک نرخ دستوری را برای سرمایهگذار پوشش میدهد.
