دکتر سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در آیین ملی «شاهنامه و هویت ایرانی» فردوسی را پدر زبان فارسی پس از اسلام و شاهنامه را ضامن وحدت ملی خواند. ایشان تاکید کرد این اثر بزرگ، شناسنامه تاریخی، راوی حکمت خسروانی، حافظ اسطورهها و معمار روح حماسی ملت ایران است. دکتر صالحی همچنین به جایگاه رفیع فردوسی از منظر رهبر فقید انقلاب در ابعاد زبانی، حکمی، اجتماعی و هنری اشاره کرد و این حکیم را روح تثبیتشده ایرانی نامید.
نگهبان زبان فارسی و ضامن وحدت ملی
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نقش فردوسی و شاهنامه در پاسداشت زبان فارسی را بیبدیل توصیف کرد. ایشان بیان کرد که ایران همواره سرزمین زبانها و لهجههای گوناگون بوده و زبان فارسی به عنوان یک ضمانتبخش کلیدی برای وحدت و تمامیت ارضی کشور عمل کرده است. به گفته دکتر صالحی، فردوسی پس از اسلام پدر این نقش حیاتی بود و توانست از زبان فارسی به عنوان یک زبان ملی مقتدر نگاهبانی کند. ایشان تصریح کرد که فردوسی به تنهایی در کشف، خلق و ترکیبسازی واژگان یک «فرهنگستان» کامل و پرثمر برای ایران بود. ما همچنان با بهرهبردن از واژگانی که او کشف کرد، از خدمات این حکیم بزرگ بهره میبریم.
شاهنامه؛ شناسنامه تاریخی و حافظه ملی ایران
دکتر سیدعباس صالحی شاهنامه را حافظه تاریخی ایران و شجرهنامه ملی ایرانیان معرفی کرد. ایشان تاکید کرد که ملتهای زیادی در جهان فاقد شناسنامه ملی و تاریخی مدون هستند، اما ایرانیها به برکت شاهنامه از این نعمت بزرگ برخوردارند. وزیر فرهنگ افزود که ملتی که از حافظه تاریخی غنی برخوردار است، پایدار میماند و تندباد حوادث نمیتواند آن را از پای درآورد. خلاقیتهای زبانی فردوسی در شاهنامه نیز سرشار از تصویرسازیهای بینظیر است و بخشی از مینیاتور ایرانی در کلمات او جلوهگری میکند.
راوی حکمت خسروانی و پاسدار اسطورههای ایرانی
شاهنامه به عنوان راوی و شارح حکمت ایرانی و خسروانی معرفی شد. دکتر صالحی توضیح داد که این حکمت دارای نظریه، مفاهیم، نمادهای عینی و دستورالعملهای اقدامی مشخصی است که شاهنامه به بهترین شکل آن را روایت میکند. ایشان همچنین شاهنامه را حافظ اسطورههای ایرانی دانست و تاکید کرد همانطور که روان فردی بخش ناخودآگاه دارد، روح جمعی ملتها نیز از بخش ناخودآگاه برخوردار است. اسطورهها به طور ناخودآگاه این روح جمعی را به حرکت درمیآورند و اگر فردوسی شاهنامه را نمیسرود، روحجمعی ایران به گونهای دیگر شکل میگرفت.
معمار روح حماسی و الهامبخش مقاومت ملی
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، شاهنامه را معمار اصلی روح حماسی ایرانیان دانست. ایشان گفت این اثر در هر سه بخش اساطیری، پهلوانی و تاریخی، روایتی حماسی از تاریخ ایران ارائه میدهد. این روایت که شجره ملی ما را به تصویر میکشد، روح ایرانی را حماسی کرده است. دکتر صالحی افزود اگر امروز ایران و ایرانی در بزنگاههای تاریخی در برابر قدرتهای بزرگ مقاومت میکند، این امر تراوشی از همان روح حماسی است که به برکت شاهنامه و فردوسی خلق شده است.
جایگاه رفیع فردوسی از نگاه رهبر فقید انقلاب
صالحی به دیدگاههای رهبر فقید انقلاب درباره حکیم فردوسی پرداخت و تاکید کرد که ایشان از چند زاویه دلباخته این شاعر بزرگ بودند. اولین ویژگی، جایگاه زبانی فردوسی بود؛ رهبر فقید انقلاب او را «خدای سخن» و «پدر واقعی زبان فارسی امروز» میدانستند. ویژگی دوم، جایگاه حکمی او بود، به طوری که ایشان تاکید داشتند ما به کمتر شاعری در تاریخ لقب «حکیم» دادهایم. جایگاه اجتماعی فردوسی به عنوان کتاب بالینی مردم ایران و همچنین جایگاه هنری و قدرت تصویرسازی بینظیر او در داستان رستم و سهراب، از دیگر ابعادی بود که مورد تحسین رهبر فقید انقلاب قرار داشت.
***
سخنان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، شاهنامه را به عنوان یک رکن استراتژیک فرهنگی برای هویت ملی معرفی میکند. این تحلیل نشان میدهد که چگونه یک شاهکار ادبی میتواند در طول قرنها به عنوان عامل وحدتبخش زبان، حافظه تاریخی و الهامبخش روحیه ملی عمل کند. تاکید بر دیدگاههای رهبر فقید انقلاب نیز جایگاه این میراث گرانبها را در ساختار فکری و فرهنگی معاصر ایران تثبیت میکند. در نهایت، این رویکرد شاهنامه را نه یک اثر متعلق به گذشته، بلکه یک منبع قدرت پویا برای حال و آینده کشور معرفی مینماید که مقاومت و پایداری ملی از آن سرچشمه میگیرد.
