دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، حمله اخیر به محدوده کاخ گلستان را نقض آشکار حقوق بشردوستانه بینالمللی و کنوانسیون لاهه دانست. حسن فرطوسی با تاکید بر ماهیت کاملاً غیرنظامی این اثر ثبت جهانی، از آسیبهای جدی و نگرانکننده به ساختار تزئینی آن خبر داد. بر اساس ارزیابیهای اولیه، بین 40 تا 50 درصد از تزئینات هنری این مجموعه تاریخی بر اثر امواج انفجار آسیب دیده است. وی ضمن قدردانی از میراثبانان، صیانت از این هویت فرهنگی را مسئولیتی ملی و فراملی خواند.
نقض صریح کنوانسیونهای بینالمللی
حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو، حمله به کاخ گلستان را مصداق بارز نقض حقوق بینالملل خواند. او این اقدام را در تعارض آشکار با کنوانسیون لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه دانست. وی بهویژه به پروتکل دوم این کنوانسیون و اصول بنیادین حقوق بشردوستانه بینالمللی اشاره کرد. این اصول بر مصونیت کامل اماکن غیرنظامی و بهخصوص میراثفرهنگی جهانی تاکید دارند.
ماهیت کاملاً غیرنظامی کاخ گلستان
فرطوسی بر ماهیت کاملاً غیرنظامی محدوده کاخ گلستان به شدت تاکید ورزید. او تشریح کرد که این کاخ تنها اثر ثبت جهانی یونسکو در شهر تهران است. این مجموعه در حریمی کاملاً میراثی تعریف شده و هیچگونه کاربری نظامی یا غیرمتعارف ندارد. دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو افزود که ساختمان دادگستری مجاور نیز قدمتی کمتر از یک قرن ندارد. این بنا از بدو تاسیس تاکنون صرفاً کارکرد قضایی داشته است. بنابراین، هرگونه ادعای استفاده نظامی از این فضاها کاملاً بیاساس و فاقد وجاهت است.
ارزیابی خسارات: آسیب به 50 درصد تزئینات
بر اساس ارزیابیهای اولیه کارشناسان، خسارات وارده به تزئینات کاخ گلستان قابل توجه است. فرطوسی اعلام کرد که امواج ناشی از انفجار، آسیبهای جدی و نگرانکنندهای به ساختارهای تزئینی وارد کرده است. طبق برآوردها، بین 40 تا 50 درصد از تزئینات هنری و عناصر ظریف این اثر ارزشمند دچار آسیب شده است. با این حال، او خاطرنشان کرد که سازه اصلی بنا همچنان پابرجا باقی مانده است.
اهمیت ملی و فراملی آثار شاخص
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو به اهمیت آثار شاخص این مجموعه جهانی اشاره کرد. وی از تخت مرمر با قدمتی بیش از 220 سال به عنوان نمونهای برجسته نام برد. او این اثر را نمادی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران دانست. به گفته فرطوسی، این میراث جهانی توسط ایران به جامعه بشری عرضه شده است. بنابراین صیانت از آن یک مسئولیت ملی و در عین حال فراملی محسوب میشود.
قدردانی از میراثبانان و تاکید بر مسئولیت بیننسلی
حسن فرطوسی از تلاشهای وزارت میراثفرهنگی و تمام فعالان این حوزه قدردانی کرد. او گفت میراثبانان با به خطر انداختن جان خود، از سرمایههای فرهنگی ایران ایستادگی و صیانت کردند. وی در پایان تاکید کرد که میراث نیاکان امانتی در دست نسل حاضر است. این امانت باید سالم و شایسته به نسلهای آینده منتقل شود. تحقق این مهم نیازمند عزم جدی، همبستگی ملی و توجه مضاعف به حفاظت از هویت تمدنی کشور است.
***
اظهارات دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، فراتر از یک گزارش خسارت، یک سند حقوقی و فرهنگی مهم است. این بیانات، حمله به یک مکان ثبت جهانی را به عنوان تهاجم به هویت یک ملت و نقض تعهدات بینالمللی قاببندی میکند. تاکید بر آسیب 40 تا 50 درصدی به تزئینات، عمق فاجعه برای میراثی را نشان میدهد که ارزش آن غیرقابل محاسبه است. این رویداد اهمیت حیاتی اجرای کامل کنوانسیون لاهه و ضرورت مصونیت مطلق اماکن فرهنگی در زمان مخاصمات را به جامعه جهانی یادآوری میکند. حفاظت از این داراییهای مشترک بشری، مسئولیتی فراتر از مرزهاست که بیتوجهی به آن، حافظه تاریخی تمام ملتها را تهدید میکند.