در پی تشدید تنشهای ژئوپلیتیک در خاورمیانه، نرخ اجاره کشتیهای حمل گاز طبیعی مایع (الانجی) با جهشی 650 درصدی، از حدود 40 هزار دلار به 300 هزار دلار در روز رسیده است. این افزایش بیسابقه ناشی از اختلال در کشتیرانی و توقف تولید الانجی توسط قطر است که بازارهای جهانی انرژی، بهویژه در آسیا را با شوک جدی مواجه کرده است. معاملهگران برای تأمین محمولهها و کشتیها در تلاش هستند زیرا بازار خود را برای اختلالات بلندمدت آماده میکند.
ثبت رکوردی بیسابقه در هزینههای حملونقل
بر اساس گزارش جدید شرکت کارگزاری فیرنلیز، هزینه اجاره روزانه کشتیهای مدرن حمل الانجی با ظرفیت 174 هزار متر مکعب به ارقام نجومی رسیده است. در مسیر کلیدی خلیج فارس به اروپا، نرخها از حدود 40 هزار دلار در هفته گذشته به نزدیک 300 هزار دلار در روز افزایش یافته است. این به معنای افزایشی حدوداً 260 هزار دلاری در کمتر از یک هفته است. مسیرهای دیگر نیز از این شوک قیمتی بینصیب نماندهاند و هزینه حمل از خلیج فارس به آسیا و از استرالیا به آسیا به ترتیب به 300 هزار دلار و 255 هزار دلار در روز صعود کرده است.
ریشه بحران: تنشهای ژئوپلیتیک در منطقه
این افزایش ناگهانی و شدید در نرخها، پیامد مستقیم گسترش درگیریها و اقدامات نظامی در خاورمیانه است. توقف تولید الانجی توسط قطر، که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان جهان است، و اعلام وضعیت اضطراری برای برخی خریداران، بازار را ملتهب کرده است. علاوه بر این، تردد نفتکشها از تنگه استراتژیک هرمز به دلیل نگرانیهای امنیتی شدیداً مختل و عملاً متوقف شده است که این موضوع به بحران دامن زده است.
تأثیر بر زنجیره تأمین جهانی انرژی
قطر و امارات متحده عربی روی هم رفته حدود 20 درصد از کل عرضه جهانی الانجی را در اختیار دارند. بنابراین هرگونه اختلال در تولید و صادرات این دو کشور، تأثیری فوری و قابل توجه بر بازارهای جهانی گاز میگذارد. کارگزاران حملونقل معتقدند این وضعیت فراتر از یک تقاضای ناگهانی برای کشتی است. معاملهگران خود را برای یک دوره طولانیتر از اختلال آماده میکنند و به دنبال مسیرهای جایگزین و طولانیتر از مبدأ آمریکا، استرالیا یا غرب آفریقا هستند که این خود تقاضا برای کشتیها را بیشتر میکند.
آسیا؛ قربانی اصلی اختلال در عرضه
انتظار میرود کشورهای آسیایی بیشترین و فوریترین تأثیر را از این بحران احساس کنند. حدود 85 درصد از صادرات الانجی قطر به طور معمول به مقصد خریداران آسیایی ارسال میشود. واردکنندگان بزرگی مانند چین، هند، ژاپن، کره جنوبی و تایوان وابستگی شدیدی به این حجم از صادرات دارند و اکنون با چالش جدی برای تأمین انرژی خود مواجه شدهاند.
نوسان شدید قیمت الانجی در بازارها
این اختلال علاوه بر هزینه حملونقل، دینامیک قیمتگذاری خودِ گاز الانجی را نیز تغییر داده است. به گفته معاملهگران، قیمت الانجی در بازار آسیا در اوایل هفته تا مرز 25.40 دلار برای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا (mBtu) صعود کرد. هرچند این قیمت با اندکی کاهش به 23.80 دلار رسید، اما همچنان تقریباً دو برابر سطح قیمتها قبل از تشدید درگیریها و توقف تولید قطر باقی مانده است.
***
جهش 650 درصدی نرخ حمل گاز مایع، نمایانگر بازقیمتگذاری فوری ریسک ژئوپلیتیک در شریانهای حیاتی انرژی جهان است. این رویداد شکنندگی بالای زنجیره تأمین جهانی گاز را در برابر مناقشات منطقهای به وضوح نشان میدهد. واکنش سریع بازار، از توقف تولید توسط یک غول انرژی مانند قطر تا تلاش معاملهگران برای یافتن مسیرهای جایگزین، بیانگر یک شوک عمیق به ساختار لجستیک انرژی است. دو برابر شدن قیمت خود کالا (الانجی) در کنار افزایش هزینه حمل، نشان میدهد که مصرفکنندگان نهایی، بهویژه در اقتصادهای بزرگ آسیایی، باید خود را برای یک دوره عدم قطعیت و هزینههای بالاتر انرژی آماده کنند. این بحران، اهمیت تنوعبخشی به منابع تأمین انرژی و مسیرهای حملونقل را بیش از پیش برجسته میسازد.