شرکت فولاد خوزستان با عبور از چالشهای تاریخی و جنگ تحمیلی، توانسته است معادله صنعت فولاد کشور را از «واردات ساختاری» به «صادرات پایدار» تغییر دهد. این شرکت که اکنون بزرگترین عرضهکننده شمش فولادی ایران محسوب میشود، با ظرفیت تولید سالانه نزدیک به 4 میلیون تن، نقشی کلیدی در ارتقای جایگاه ایران به جمع 10 تولیدکننده برتر جهان ایفا کرده است. تکمیل زنجیره ارزش و طرحهای توسعهای نظیر فاز دوم فولاد شادگان، چشمانداز افزایش ظرفیت و تثبیت قدرت صادراتی این بنگاه اقتصادی در جنوب کشور را ترسیم میکند.
تصویر صنعت فولاد پیش از انقلاب؛ وابستگی ساختاری
تاریخچه صنعت فولاد در ایران، روایتی از یک نیاز حیاتی است که دههها بیپاسخ مانده بود. تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، صنعت فولاد ایران با وجود طرحهای اولیه در دهه 1300 شمسی، همچنان در ابتدای راه قرار داشت. آمارها نشان میدهد ظرفیت تولید فولاد کشور در آن دوران تنها حدود یک میلیون تن بود، در حالی که تقاضای داخلی به مرز 4 میلیون تن میرسید. این شکاف عمیق میان عرضه و تقاضا، ایران را به یک واردکننده مطلق فولاد تبدیل کرده بود و وابستگی صنعتی کشور به بازارهای خارجی، پاشنه آشیل توسعه زیرساختها محسوب میشد. در چنین اتمسفری، تأسیس مجتمعهای فولادی نه فقط یک پروژه اقتصادی، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای حفظ استقلال صنعتی بود.
تولد در آتش؛ از توقف پروژه تا بهرهبرداری در دوران دفاع مقدس
مجتمع فولاد خوزستان (فولاد اهواز سابق) نماد عینی تلاش برای شکستن سد وابستگی بود. عملیات اجرایی این ابرپروژه در سال 1353 کلید خورد و تا آستانه انقلاب اسلامی به پیشرفت فیزیکی 55 درصدی رسید. با وقوع انقلاب و آغاز جنگ تحمیلی، این پروژه با چالشهای سهمگینی از جمله خروج مستشاران خارجی و حملات دشمن مواجه شد. با این حال، اراده متخصصان داخلی بر مشکلات غلبه کرد و فرآیند تکمیل واحدها در نیمه نخست دهه 1360، زیر سایه جنگ از سر گرفته شد. سرانجام در تاریخ 12 فروردین 1368، این مجتمع به بهرهبرداری رسید و فصل نوینی در خودکفایی صنعتی کشور رقم خورد.
تثبیت جایگاه به عنوان بزرگترین عرضهکننده شمش کشور
امروز فولاد خوزستان از یک پروژه نیمهتمام، به یکی از ستونهای اصلی زنجیره ارزش فولاد ایران تبدیل شده است. این شرکت با در اختیار داشتن زنجیره کامل تولید شامل واحدهای گندلهسازی، احیای مستقیم و خطوط پیشرفته ریختهگری اسلب، بیلت و بلوم، جایگاه خود را در صنعت تثبیت کرده است. با ظرفیت تولید سالانه نزدیک به 4 میلیون تن فولاد خام، این شرکت اکنون عنوان «بزرگترین عرضهکننده شمش فولادی کشور» را یدک میکشد. این حجم از تولید، علاوه بر تأمین نیاز صنایع پاییندستی داخلی، سهم قابل توجهی در سبد صادرات غیرنفتی کشور دارد و ایران را در زمره 10 قدرت برتر فولادی جهان قرار داده است.
مزیتهای ژئواکونومیک و استراتژیک در جنوب کشور
موفقیت پایدار فولاد خوزستان تنها مرهون ماشینآلات نیست، بلکه ریشه در مزیتهای رقابتی و جغرافیایی هوشمندانه آن دارد. دسترسی مستقیم به آبهای آزاد و بنادر جنوبی، هزینههای لجستیک صادرات را به شدت کاهش داده و قدرت رقابتپذیری محصولات این شرکت را در بازارهای جهانی تضمین کرده است. علاوه بر این، نزدیکی به منابع انرژی و بهرهمندی از سرمایه انسانی متخصصی که تجربه چند دهه فعالیت در شرایط بحران را دارند، فولاد خوزستان را به پیشران توسعه صنعتی جنوب ایران تبدیل کرده است. این شرکت توانسته است تهدیدهای محیطی را به فرصتهای صادراتی تبدیل کند.
چشمانداز توسعه با راهاندازی فاز دوم فولاد شادگان
مسیر رشد فولاد خوزستان همچنان ادامه دارد و متوقف نشده است. تمرکز مدیران این مجموعه بر اجرای طرحهای توسعهای هدفمند، نویدبخش جهش تولید در آینده نزدیک است. مهمترین پروژه در دست اقدام، راهاندازی فاز دوم شرکت فولاد شادگان است که با بهرهبرداری از آن، ظرفیت تولیدی معادل یک میلیون تن به توان فعلی این گروه صنعتی افزوده خواهد شد. این طرح توسعهای، نه تنها جایگاه ایران را در بازارهای منطقهای تقویت میکند، بلکه نقشآفرینی فولاد خوزستان در اقتصاد ملی را وارد فاز جدیدی از اثرگذاری و درآمدزایی ارزی خواهد کرد.
***
بررسی کارنامه 47 ساله فولاد خوزستان نشان میدهد که این بنگاه اقتصادی فراتر از یک واحد تولیدی، به یک الگوی موفق در «مدیریت زنجیره تامین در شرایط تحریم» تبدیل شده است. گذار از واردات 3 میلیون تنی قبل از انقلاب به صادرات میلیونی فعلی، نشاندهنده بلوغ فنی و مدیریتی در این صنعت است. با توجه به مزیتهای لجستیکی و طرحهای توسعهای مانند شادگان، پیشبینی میشود سهم فولاد خوزستان در ارزآوری صنعت فولاد کشور همچنان صعودی باشد، مشروط بر اینکه چالشهای حوزه انرژی (برق و گاز) مدیریت شود.