صندوق بیمه کشاورزی؛ گنجینه امنیت غذایی و لزوم سودآوری

مدیرعامل بانک کشاورزی با تشریح جایگاه حیاتی صندوق بیمه در اکوسیستم امنیت غذایی، بر لزوم عبور از مدل‌های سنتی و حرکت به سمت پایداری مالی تأکید کرد. وهب متقی‌نیا ضمن انتقاد از عدم تبیین درست مأموریت‌های این صندوق برای تصمیم‌گیران کلان، خواستار طراحی مدل‌های بیمه‌ای نوین مبتنی بر ریسک و رفتار تولیدکننده شد. وی همچنین استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان برای بازاریابی دیجیتال و پرهیز از روش‌های قهری در وصول مطالبات را ضروری دانست.

تبیین جایگاه استراتژیک صندوق در نظام اقتصادی

وهب متقی‌نیا در همایش آموزش و تعالی مدیران بیمه کشاورزی، ضمن ادای احترام به مناسبت‌های مذهبی و ملی، بر ساختار بی‌نظیر صندوق بیمه محصولات کشاورزی تأکید کرد. وی این صندوق را نمونه‌ای کمیاب در سطح جهانی توصیف کرد که متأسفانه ارزش واقعی و کارکرد حیاتی آن هنوز برای جامعه و حتی لایه‌های مدیریتی کشور ناشناخته مانده است. این عدم شناخت دقیق باعث شده تا در مقاطعی، بحث واگذاری و قرار گرفتن نام این نهاد حاکمیتی در لیست خصوصی‌سازی مطرح شود، بدون آنکه به ماهیت حمایتی و زیرساختی آن توجه کافی صورت گیرد.

نقش مقدس بانک در تأمین سفره مردم

مدیرعامل بانک کشاورزی با تفکیک وظایف تجاری از رسالت‌های ملی، این بانک را نهادی مقدس خواند که فراتر از محاسبات مالی معمول، مسئولیت سنگین تأمین امنیت غذایی و حراست از معیشت کشاورزان را بر عهده دارد. در این چارچوب، صندوق بیمه به عنوان بازوی اجرایی قدرتمند بانک، نقشی انکارناپذیر در مدیریت ریسک‌های متعدد بخش کشاورزی ایفا می‌کند و پایداری تولید را در برابر حوادث طبیعی و نوسانات بازار تضمین می‌نماید.

گذار از حمایت صرف به سوی پایداری مالی

متقی‌نیا با اشاره به محدودیت‌های بودجه‌ای دولت و فشارهای اقتصادی موجود، تغییر رویکرد صندوق از یک نهاد صرفاً هزینه‌بر به یک بنگاه اقتصادی پایدار را اجتناب‌ناپذیر دانست. وی تصریح کرد که اگرچه ماهیت صندوق حمایتی است، اما شرایط امروز کشور دیکته می‌کند که این مجموعه نباید سربار دولت باشد. حرکت به سمت سودآوری و استقلال مالی، راهبردی است که بقا و کارایی صندوق را در بلندمدت تضمین می‌کند و وابستگی آن را به منابع عمومی کاهش می‌دهد.

آسیب‌شناسی طرح بیمه فراگیر و چالش‌های اجرایی

بخش مهمی از سخنان مدیرعامل به نقد طرح‌های گذشته اختصاص داشت. وی با بازخوانی تجربه «بیمه فراگیر»، ضعف در مدل‌سازی اجرایی را پاشنه آشیل این طرح دانست. در این مدل، پوشش بیمه‌ای بدون دریافت حق بیمه مستقیم اعمال شد که اگرچه رضایت کشاورزان خسارت‌دیده را جلب کرد، اما کسر هزینه‌ها از محل خرید تضمینی، نارضایتی شدید کشاورزانی را که دچار خسارت نشده بودند، به همراه داشت. این تجربه نشان داد که مدل‌های دستوری و بدون اقناع‌سازی، چالش‌های اجتماعی ایجاد می‌کنند.

طراحی مدل‌های نوین بیمه‌ای مبتنی بر ریسک

متقی‌نیا راهکار برون‌رفت از چالش‌های فعلی را پیاده‌سازی «بیمه‌های انگیزشی» دانست. او پیشنهاد کرد که صنعت بیمه کشاورزی باید همانند بیمه شخص ثالث خودرو، فاکتورهای رفتار تولیدکننده و سطح ریسک‌پذیری او را در محاسبات دخیل کند. در این رویکرد، پرداخت خسارت صرفاً تابع وقوع حادثه نیست، بلکه سوابق و اقدامات پیشگیرانه کشاورز نیز در تعیین نرخ حق بیمه و میزان غرامت مؤثر خواهد بود تا عدالت بیمه‌ای برقرار شود.

تنوع‌بخشی به منابع و بهره‌گیری از تجارب جهانی

با توجه به کاهش توان دولت در تزریق نقدینگی مستقیم و اجبار صندوق به تنزیل اوراق خزانه برای پرداخت غرامت‌ها، مدیرعامل بانک کشاورزی بر لزوم خلق منابع درآمدی جدید تأکید کرد. وی با استناد به تجربیات جهانی، پیشنهاد داد که صنایع آلاینده محیط‌زیست مکلف شوند بخشی از درآمد خود را به عنوان جبران خسارت به منابع خاک و آب، به صندوق بیمه کشاورزی اختصاص دهند. این مدل می‌تواند جریان نقدینگی پایداری را خارج از بودجه عمومی برای صندوق فراهم کند.

حفظ کرامت کشاورزان و پرهیز از ابزارهای قهری

یکی از محورهای اخلاقی مورد تأکید در این نشست، نحوه تعامل با جامعه هدف بود. متقی‌نیا هشدار داد که نباید برای تحقق اهداف کوتاه‌مدت مالی، اعتماد کشاورزان خدشه‌دار شود. استفاده از ابزارهای قهری مانند کسر اجباری حق بیمه از مطالبات گندم‌کاران یا مبالغ خسارت، روشی مردود اعلام شد. در مقابل، استفاده از ابزارهای نوین مالی که هم منافع صندوق و هم رضایت کشاورز را تأمین کند، به عنوان راهکار جایگزین معرفی گردید.

هنر فروش بیمه و ضرورت تحول دیجیتال

در بخش پایانی، فروش بیمه نه یک فرآیند اداری، بلکه یک «هنر» توصیف شد که نیازمند دانش تخصصی و شناخت دقیق بازار است. مدیرعامل بانک کشاورزی خواستار خروج از فضای سنتی و بهره‌گیری از اکوسیستم نوآوری کشور شد. همکاری با پارک‌های علم و فناوری، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان برای توسعه بازاریابی دیجیتال و طراحی محصولات متناسب با نیاز روز کشاورزان، نقشه راهی بود که برای تعالی این صندوق ترسیم شد.

***

اظهارات مدیرعامل بانک کشاورزی نشان‌دهنده یک چرخش پارادایم در مدیریت ریسک بخش کشاورزی ایران است؛ گذار از «حمایت یارانه‌ای مطلق» به «مدیریت مالی ریسک». تأکید بر عدم اتکا به بودجه دولت و اشاره به چالش «تنزیل اوراق»، بیانگر فشارهای نقدینگی بر این صندوق است که تداوم آن می‌تواند پرداخت غرامت‌ها را با تأخیر مواجه کند. پیشنهاد اخذ عوارض از صنایع آلاینده، یک راهکار هوشمندانه برای انتقال بار مالی از دولت به بخش‌های صنعتی است که در صورت تصویب قانونی، ترازنامه صندوق را متحول خواهد کرد. حرکت به سمت مدل‌های اکچوئری دقیق و نرخ‌گذاری بر اساس ریسک فردی، اگرچه از نظر فنی دشوار است، اما تنها راه برای تبدیل صندوق به یک نهاد مالی استاندارد و کاهش زیان انباشته آن محسوب می‌شود.