گمرک جمهوری اسلامی ایران جزئیات عملکرد تجارت خارجی کشور در ۹ ماهه سال جاری را منتشر کرد که نشاندهنده دستیابی به حجم مبادلات ۸۵ میلیارد و ۳۹۴ میلیون دلاری است. در این بازه زمانی، اگرچه ارزش کلی تجارت کاهشی ۱۰ درصدی را تجربه کرده، اما حجم فیزیکی مبادلات با رشد ۱٫۳۶ درصدی روبرو بوده است. طبق این آمار، تراز وزنی صادرات و واردات هر دو مثبت بوده و جریان ورود و خروج کالا از مرزهای کشور تداوم داشته است.
تراز کلی مبادلات تجاری در سه فصل ابتدایی سال
گمرک ایران جدیدترین گزارش آماری خود را در خصوص وضعیت دادوستدهای بینالمللی کشور منتشر کرده است. بر اساس دادههای تجمیعی، مجموع عملیات تجاری ایران در ۹ ماه سپری شده از سال جاری به رقم قابل توجه ۱۴۸ میلیون و ۲۲۶ هزار تن رسیده است. ارزش مجموع این دادوستدها معادل ۸۵ میلیارد و ۳۹۴ میلیون دلار برآورد میشود. تحلیل دادههای کلان نشاندهنده یک واگرایی میان «وزن» و «ارزش» است؛ به طوری که حجم فیزیکی تجارت با رشد ۱٫۳۶ درصدی همراه بوده، اما ارزش دلاری آن افتی معادل ۱۰٫۹۲ درصد را نسبت به مدت مشابه سال قبل تجربه کرده است که میتواند ناشی از نوسانات قیمتهای جهانی باشد.
جزئیات عملکرد صادرکنندگان و افت ارزش دلاری
بخش صادرات غیرنفتی به عنوان موتور محرک ارزآوری کشور، عملکرد متفاوتی را در شاخصهای وزنی و ارزشی ثبت کرده است. تجار و بازرگانان ایرانی موفق شدهاند در این مدت، حجم ۱۱۸ میلیون و ۹۰۱ هزار تن انواع کالا را به مقاصد بینالمللی ارسال کنند. ارزش این محمولههای صادراتی برابر با ۴۱ میلیارد و ۲۴۳ میلیون دلار محاسبه شده است. مقایسه این ارقام با کارنامه سال گذشته حاکی از آن است که صادرکنندگان توانستهاند وزن محمولهها را یک درصد افزایش دهند، اما ارزش ارزی کالاهای صادر شده با کاهشی ۵٫۷۸ درصدی مواجه شده است که نیازمند بررسی دقیقتر در ترکیب کالاهای صادراتی است.
وضعیت واردات کالا و تامین نیازهای کشور
در سوی دیگر تجارت خارجی، آمار واردات نشاندهنده تامین مستمر نیازهای اساسی و مواد اولیه تولید است. در بازه زمانی ۹ ماهه، مقدار ۲۹ میلیون و ۳۲۵ هزار تن کالا از مبادی رسمی وارد کشور شده است. ارزش این کالاهای وارداتی رقمی معادل ۴۴ میلیارد و ۱۵۱ میلیون دلار را نشان میدهد. نکته حائز اهمیت در بخش واردات، کاهش محسوس ارزش دلاری با وجود افزایش وزن کالاها است. طبق آمار، وزن کالاهای وارداتی رشدی ۲٫۷۵ درصدی داشته، در حالی که ارزش ارزی آنها افتی ۱۵٫۲۳ درصدی را ثبت کرده است که میتواند نشاندهنده کاهش تورم جهانی کالاها یا تغییر در سبد وارداتی کشور به سمت کالاهای ارزانتر باشد.
***
گزارش ۹ ماهه گمرک حکایت از آن دارد که «ماشین تجارت خارجی» ایران از نظر فیزیکی و حجمی همچنان در حال رشد و حرکت است (رشد وزنی در هر دو بخش صادرات و واردات). با این حال، کاهش ارزش دلاری کل تجارت (هم در صادرات و هم واردات) سیگنال مهمی است که احتمالاً از کاهش قیمتهای جهانی کامودیتیها و مواد اولیه نشأت میگیرد. تراز تجاری منفی (پیشی گرفتن ارزش واردات بر صادرات) نیز نکتهای است که سیاستگذاران ارزی باید برای مدیریت منابع در ماههای پایانی سال مدنظر قرار دهند.