پتروشیمی جم با تولید بیش از ۲ میلیون و ۲۵ هزار تن محصول در ۹ ماهه سال ۱۴۰۴، رشدی ۵ درصدی نسبت به سال قبل ثبت کرده است. این مجتمع به عنوان بزرگترین واحد الفینی کشور، با تخصیص ۷۷ درصد از فروش خود به بازار داخلی، نقشی حیاتی در تأمین خوراک صنایع پاییندستی و پایداری زنجیره ارزش ملی ایفا میکند. همچنین اجرای طرحهای توسعه زنجیره پروپیلن برای کاهش واردات ۱.۲ میلیارد دلاری این حوزه در دستور کار این شرکت قرار دارد.
الفینها؛ ستون فقرات صنعت پتروشیمی
هشتم دیماه، روز پتروشیمی، فرصتی برای بازخوانی نقش کلیدی واحدهای بالادستی در اقتصاد ملی است. در این میان، واحدهای الفینی جایگاه ویژهای دارند. الفینها، بهویژه اتیلن و پروپیلن، به عنوان ماده اولیه و بنیادین صنعت پتروشیمی شناخته میشوند. این مواد خوراک اصلی تولید طیف وسیعی از محصولات نهایی شامل پلیمرها، لاستیک، الیاف مصنوعی، قطعات خودرو و تجهیزات پزشکی هستند.
هر واحد الفین در عمل یک گلوگاه راهبردی در زنجیره ارزش محسوب میشود. پایداری تولید در این واحدها، ضامن حیات صنایع تکمیلی است. فقدان یا کمبود این مواد میتواند باعث توقف تولید در صدها کارخانه پاییندستی شود. از این رو، شرکت پتروشیمی جم با در اختیار داشتن یکی از بزرگترین واحدهای الفین جهان، در کانون توجه صنعت پتروشیمی ایران قرار دارد.
جایگاه منحصربهفرد پتروشیمی جم
پتروشیمی جم با ظرفیت اسمی تولید سالانه ۱.۳۲۰ میلیون تن اتیلن و ۳۰۵ هزار تن پروپیلن، بزرگترین تولیدکننده الفین در ایران است. این مجتمع علاوه بر این دو محصول پایه، تولیدکننده عمده پلیاتیلنهای سنگین و سبک خطی، بوتادین و بوتن-۱ نیز میباشد. موقعیت مکانی این شرکت در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس و مجاورت با منابع خوراک پارس جنوبی، مزیتی رقابتی برای آن ایجاد کرده است.
این شرکت تنها یک واحد تولیدی نیست، بلکه به عنوان یک تأمینکننده زیرساختی عمل میکند. خوراک بسیاری از مجتمعهای پتروشیمی دیگر نظیر فرسا شیمی و مهر، مستقیماً از تولیدات جم تأمین میشود. بنابراین، هرگونه نوسان در تولید پتروشیمی جم، تأثیر زنجیرهای و فوری بر کل بازار پلیمر و صنایع وابسته در کشور خواهد داشت.
رشد تولید و عملکرد فراتر از برنامه
بررسی کارنامه ۹ ماهه پتروشیمی جم در سال ۱۴۰۴ حاکی از موفقیت این شرکت در دستیابی به اهداف تولیدی است. حجم کل تولید این شرکت در این دوره به رقم ۲ میلیون و ۲۵ هزار تن رسیده است. این عدد در مقایسه با مدت مشابه سال قبل (۱ میلیون و ۹۴۰ هزار تن)، نشاندهنده رشد ۴ تا ۵ درصدی است و حتی از ارقام پیشبینی شده در بودجه مصوب شرکت نیز فراتر رفته است.
در جزئیات تولید، محصولات استراتژیک مانند اتیلن و انواع پلیاتیلنها عملکرد درخشانی داشتهاند. آمارها نشان میدهد که تولید برخی گریدهای پلیاتیلن بین ۱۰۵ تا ۱۱۵ درصد برنامه مصوب محقق شده است. این سطح از تولید، نقش مؤثری در جلوگیری از کمبود مواد اولیه در بازار داخل و حفظ ثبات تولید در صنایع تکمیلی داشته است.
اولویتدهی به بازار داخل و صنایع تکمیلی
سیاست فروش پتروشیمی جم بر مبنای حمایت از تولید ملی تنظیم شده است. در ۹ ماهه امسال، حجم فروش شرکت به ۱ میلیون و ۳۷۵ هزار تن رسید که رشد ۱.۴ درصدی را نشان میدهد. نکته حائز اهمیت، ترکیب فروش است؛ بهطوریکه بین ۷۵ تا ۷۷ درصد از کل محصولات تولیدی در بازار داخلی عرضه شده و تنها حدود ۲۵ درصد به صادرات اختصاص یافته است.
این رویکرد آگاهانه، اگرچه ممکن است در کوتاهمدت درآمد ارزی مستقیم کمتری نسبت به صادرات خام داشته باشد، اما ارزش افزوده بالاتری برای اقتصاد کشور خلق میکند. تزریق مواد اولیه به صنایع داخلی باعث تداوم تولید، اشتغالزایی و کاهش نیاز به واردات محصولات نهایی میشود. این استراتژی تابآوری صنعتی کشور را در برابر نوسانات بازارهای جهانی افزایش داده است.
توسعه زنجیره پروپیلن؛ گامی برای قطع وابستگی
یکی از چالشهای اصلی صنعت پتروشیمی کشور، وابستگی ۱.۲ میلیارد دلاری به واردات محصولات زنجیره پروپیلن است. پتروشیمی جم برای رفع این چالش، برنامه توسعهای جامعی را تدوین کرده است. تمرکز اصلی این برنامه بر تکمیل حلقههای مفقوده زنجیره ارزش، بهویژه تولید محصولاتی نظیر اکریلونیتریل و متیونین است که کاربردهای حیاتی در صنایع دارویی و کشاورزی دارند.
علاوه بر طرحهای توسعهای جدید، پروژههای بهبود عملکرد و رفع گلوگاههای تولید نیز در دست اجراست. هدف از این اقدامات، افزایش بهرهوری انرژی، بالا بردن ضریب دسترسی واحدها و تضمین پایداری تولید در بلندمدت است. این سرمایهگذاریها جایگاه پتروشیمی جم را از یک تولیدکننده صرف، به یک رکن اساسی در امنیت اقتصادی و صنعتی کشور ارتقا میدهد.
***
عملکرد پتروشیمی جم نشاندهنده درک صحیح مدیریت این مجموعه از مفهوم «مسئولیت ملی» در کنار «سودآوری بنگاهی» است. در حالی که بسیاری از شرکتها تمایل به صادرات حداکثری دارند، جم با اختصاص سه چهارم تولید خود به داخل، نقش «لنگر ثبات» را برای صنایع پاییندستی بازی میکند. تمرکز بر زنجیره پروپیلن نیز هوشمندانهترین انتخاب استراتژیک است، زیرا دقیقا پاشنه آشیل وارداتی کشور را هدف گرفته است. موفقیت در این طرحهای توسعهای میتواند تراز تجاری بخش پتروشیمی را به نفع ایران تغییر دهد.