شهرام غفاری، معاون درمان سازمان تأمین اجتماعی، از آغاز فرایند پرداخت بخشی از مطالبات معوق حوزه سلامت در هفتههای پیش رو خبر داد. طبق آمارهای رسمی، بدهی این سازمان به داروخانهها به کمتر از 10 هزار میلیارد تومان (همت) رسیده است. این در حالی است که سازمان با کسری نقدینگی ماهانه مواجه است اما با تخصیص 70 همت اوراق دولتی، تسویه حساب با دانشگاهها و بخش خصوصی را در دستور کار دارد.
وضعیت بدهیها و مطالبات متقابل دارویی
معاون درمان سازمان تأمین اجتماعی در تشریح آخرین وضعیت مالی این نهاد، آمارهای دقیقی از تعهدات جاری ارائه کرد. طبق اعلام شهرام غفاری، مجموع بدهی سازمان به تمام داروخانههای طرف قرارداد اکنون کاهش یافته و به عددی کمتر از 10 همت رسیده است. نکته قابل تأمل در چرخه مالی دارویی این است که شرکت سرمایهگذاری دارویی تأمین (تیپیکو) نیز مطالبات سنگینی دارد. این شرکت که بازوی تولید داروی سازمان محسوب میشود، مبالغی معادل یا حتی بیشتر از بدهی سازمان به داروخانهها، از سایر مراکز درمانی و بیمارستانهای طرف قرارداد طلب دارد. این موازنه نشاندهنده پیچیدگی گردش مالی در اکوسیستم سلامت کشور است.
ناترازی منابع و مصارف در بودجه ماهانه
مدیران سازمان تأمین اجتماعی تأثیر مستقیم شرایط کلان اقتصادی بر درآمدهای این صندوق بازنشستگی را تأیید میکنند. بر اساس دادههای موجود، این سازمان به صورت ماهانه حدود 100 همت درآمد وصول میکند. در سمت مقابل، هزینههای قطعی و اجتنابناپذیر شامل پرداخت حقوق مستمریبگیران، هزینههای درمان، بیمه بیکاری و سایر تعهدات قانونی قرار دارد. مجموع این هزینهها در هر ماه به رقمی بالغ بر 125 همت میرسد. این شکاف آماری نشان میدهد سازمان برای پوشش هزینههای جاری خود با چالش تأمین نقدینگی روبرو است و باید منابع جدیدی را شناسایی کند.
ظرفیت وصول مطالبات از کارفرمایان
یکی از منابع بالقوه برای جبران کسری بودجه، وصول مطالبات قانونی از بنگاههای اقتصادی است. معاون درمان سازمان تأمین اجتماعی رقم مطالبات قطعی شده این سازمان از جامعه کارفرمایی را حدود 150 همت اعلام کرد. وصول این منابع میتواند بخش بزرگی از چالشهای نقدینگی را مرتفع سازد. مدیریت منابع و پیگیری این مطالبات در شرایط فعلی اقتصاد، اهمیتی دوچندان یافته است و میتواند ثبات مالی را به صندوق بازنشستگی بازگرداند.
راهکار اوراق دولتی برای تسویه با بخش خصوصی
دولت و مجلس شورای اسلامی برای حمایت از سازمان تأمین اجتماعی، مجوز انتشار و واگذاری 70 همت اوراق مالی را صادر کردهاند. اگرچه فروش و نقد کردن این اوراق به دلیل شرایط بازار سرمایه و اقتصاد کلان با دشواریهایی همراه است، اما سازمان از همین محل اقدامات موثری انجام داده است. تاکنون مطالبات 5 ماهه داروخانهها و دانشگاههای علوم پزشکی از محل این اوراق تسویه شده است. برنامه آتی سازمان در هفتههای آینده، تمرکز بر پرداخت مطالبات بخش خصوصی است. طبق برنامهریزیها، اسناد رسیدگی شده مربوط به 4 تا 5 ماه اول مراکز خصوصی شامل بیمارستانها و پاراکلینیکها در اولویت پرداخت قرار دارند.
***
آمارهای ارائه شده نشاندهنده یک ناترازی ساختاری در جریان نقدینگی سازمان تأمین اجتماعی است؛ جایی که هزینهها حدود 25 درصد از درآمدهای ماهانه پیشی گرفتهاند. اتکا به انتشار اوراق بدهی اگرچه مسکنی فوری برای تسویه مطالبات انباشته حوزه سلامت است، اما راهکاری بلندمدت محسوب نمیشود. تمرکز بر وصول مطالبات 150 همتی از کارفرمایان و تهاتر بدهیهای دارویی (مدل تیپیکو) استراتژیهای پایدارتری به نظر میرسند. پرداخت قریبالوقوع مطالبات بخش خصوصی، سیگنال مثبتی برای تداوم خدماتدهی در مراکز درمانی غیردولتی خواهد بود.