دکتر محمد محسن صدر، رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران، بر اولویت وزارت ارتباطات برای همکاری جدی با دانشگاهها تأکید کرد. وی از ابلاغیه رئیسجمهور برای تقسیم کشور به 15 زیستبوم با هدف حل مسائل واقعی مردم خبر داد و اعلام کرد مطالعات 6 زیستبوم با همکاری 6 دانشگاه آغاز شده است. دکتر صدر ضعف فرایندهای الکترونیکی را گلوگاه اصلی کشور دانست و از دانشگاهها خواست تا در طراحی و پیادهسازی سامانههای مسئلهمحور نقش فعال ایفا کنند. وی به تجربه موفق «پنجره واحد مدیریت زمین» اشاره کرد که زمان فرآیندها را از 90 به 24 روز کاهش داده است.
شکاف میان پژوهش دانشگاهی و تولید انبوه
دکتر محمد محسن صدر، رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران و معاون وزیر ارتباطات، در بازدید از دانشگاه شاهد به یکی از چالشهای بنیادین اکوسیستم فناوری کشور اشاره کرد. او این پرسش را مطرح نمود که چه درصدی از طرحهای دانشگاهی به مرحله تولید انبوه میرسند و میتوانند اعضای هیئت علمی را به مشارکت در زنجیرههای ارزش ترغیب کنند. وی تصریح کرد که پاسخ روشنی برای این سوال وجود ندارد، زیرا فقدان بازده اقتصادی مؤثر برای اساتید، انگیزه لازم برای مشارکت جدی در پروژههای کاربردی را از بین میبرد. فقدان سازوکارهای یکپارچه برای اتصال سرمایه، صنعت و دانشگاه نیز به عنوان مانعی جدی در این مسیر شناسایی شده است.
استراتژی ملی جدید؛ تقسیم کشور به 15 زیستبوم
معاون وزیر ارتباطات اعلام کرد که تعامل و همکاری با دانشگاهها از اولویتهای قطعی این وزارتخانه است. در همین راستا، حدود 2 ماه پیش، ابلاغیهای از سوی رئیسجمهور صادر شد که بر اساس آن، کل کشور باید با هدف حل مسائل واقعی مردم و افزایش کارآمدی حکمرانی به 15 زیستبوم تخصصی تقسیم شود. دکتر صدر توضیح داد که این نگاه، ریشه در سیاستهای کلان کشور و تأکیدات مقام معظم رهبری بر حوزههایی مانند سلامت، تجارت و آموزش دارد که ذاتاً یک رویکرد زیستبومی را دنبال میکنند. با این حال، چالش اصلی، پیادهسازی ناقص این مبانی در مرحله اجرا بوده است.
دولت هوشمند؛ نیازمند پژوهش عمیق و اصلاح ساختاری
رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران، حوزه توسعه دولت الکترونیک و دولت دیجیتال را یکی از بخشهایی دانست که به شدت نیازمند پژوهش عمیق و اصلاحات ساختاری است. او هشدار داد که تجربه گذشته نشان داده است طراحی سامانهها بدون نگاه زیستبومی، نه تنها امور را تسهیل نمیکند، بلکه به پیچیدگی فرآیندها میافزاید. وی تکثر و ناهماهنگی سامانههای تجاری را به عنوان نمونهای بارز ذکر کرد که فعالان اقتصادی را به سمت بازگشت به روشهای سنتی سوق میدهد. به همین دلیل، مطالعات اولیه 6 زیستبوم ملی با مشارکت 6 دانشگاه کشور آغاز شده و برنامهریزی برای واگذاری اجرای آنها با محوریت بخش خصوصی در دستور کار قرار دارد.
یک الگوی موفق؛ کاهش 66 روزه فرآیند در پنجره واحد زمین
دکتر صدر «پنجره واحد مدیریت زمین» را به عنوان یک تجربه موفق و الگویی عملی از همکاری مؤثر معرفی کرد. پیش از اجرای این پروژه، فرآیند تغییر کاربری زمین حدود 90 روز زمان میبرد. اما با ایجاد یک پنجره واحد و اتصال 11 دستگاه اجرایی، این زمان به 24 روز کاهش یافته است. هدفگذاری بعدی، کاهش بیشتر این زمان و حذف کامل مراجعه حضوری تا پایان سال است. علاوه بر این، با بهرهگیری از پایش تصاویر ماهوارهای و هوش مصنوعی، از تصرف غیرقانونی اراضی نیز جلوگیری به عمل آمده است که این دستاوردها نتیجه مستقیم پژوهشهای دانشگاهی است.
دعوت از دانشگاهها برای مشارکت در طراحی و پیادهسازی
رئیس سازمان فناوری اطلاعات در پایان بر رویکرد وزارت ارتباطات مبنی بر تعریف پروژههای مشترک و مسئلهمحور با دانشگاهها تأکید کرد. وی اظهار داشت که از دانشگاههایی مانند دانشگاه شاهد انتظار میرود فراتر از اجرای طرحهای پژوهشی، در طراحی و پیادهسازی سامانههای ملی نیز مشارکت فعال داشته باشند. این امر مستلزم آن است که مراکز علمی، توانمندیهای خود را به صورت کاربردی و در قالب راهحلهایی برای چالشهای واقعی کشور ارائه دهند و نقش متولی یا شریک پژوهشی زیستبومها را ایفا کنند.
***
رویکرد جدید وزارت ارتباطات یک شیفت پارادایم از سرمایهگذاری پراکنده در پژوهش به سمت تخصیص هدفمند منابع برای حل مشکلات اقتصادی مشخص است. تقسیم کشور به 15 زیستبوم، در واقع نقشه راهی برای هدایت تحقیق و توسعه به سمت گلوگاههای اصلی بهرهوری ملی، مانند فرآیندهای تجاری و مدیریت داراییها، ترسیم میکند. موفقیت الگوی «پنجره واحد زمین» که هزینههای زمانی و مالی را برای فعالان اقتصادی به شدت کاهش داده، اثباتی بر بازده بالای سرمایهگذاری (ROI) در این نوع پروژههاست. این استراتژی، با کاهش هزینههای مبادلاتی و افزایش شفافیت، به بهبود شاخص سهولت کسبوکار و جذب سرمایهگذاری منجر خواهد شد و اقتصاد دانشبنیان را از یک مفهوم تئوریک به یک واقعیت عملی تبدیل میکند.