شورای عالی بورس با تصویب مصوبهای تاریخی، «گواهی امتیاز صادراتی» را رسماً به عنوان یک ورقه بهادار جدید در بازار سرمایه به رسمیت شناخت. طبق اعلام مدیر نظارت بر بورسها، این ابزار مالی که بر پایه قانون بودجه سال 1404 طراحی شده، به صادرکنندگان خرد اجازه میدهد امتیاز ارزآوری خود را به صورت قانونی به واردکنندگان بفروشند. این مکانیزم جدید ضمن ایجاد درآمد جانبی برای صادرکنندگان، کشف قیمت امتیازات صادراتی را در بازاری شفاف و رقابتی امکانپذیر میکند.
هویتبخشی به داراییهای صادراتی در بازار سرمایه
قادر معصومی خانقاه، مدیر نظارت بر بورسهای سازمان بورس و اوراق بهادار، از تصمیم راهبردی شورای عالی بورس برای تنوعبخشی به ابزارهای مالی خبر داد. بر اساس این مصوبه مهم، «گواهی امتیاز صادراتی» از این پس به عنوان یکی از مصادیق اوراق امتیاز و دقیقاً منطبق بر بند 24 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران شناسایی میشود. این تصمیم به این معناست که دادوستد این گواهیها دیگر یک توافق ساده تجاری نیست، بلکه تمام معاملات آن باید تحت نظارت دقیق و در چارچوب قوانین و مقررات بازار سرمایه انجام شود تا امنیت و ضمانت اجرایی لازم برای طرفین معامله فراهم گردد.
چرخه عرضه و تقاضا؛ درآمدزایی مضاعف برای صادرکنندگان خرد
سازوکار اجرایی این طرح بر مبنای آییننامه اجرایی جزء 2 بند «ن» تبصره 1 ماده واحده قانون بودجه سال 1404 کل کشور استوار شده است. در این مدل اقتصادی هوشمند، گواهی امتیاز صادراتی به عنوان یک «حق مالی» تعریف میشود که بر اساس پروانههای صادراتی به صادرکنندگان خرد تعلق میگیرد. این فعالان اقتصادی میتوانند گواهیهای خود را در تالار شیشهای بورس عرضه کنند و منابع مالی جدیدی به دست آورند. در سوی دیگر بازار، واردکنندگان قرار دارند که برای تأمین نیازهای ارزی خود و دریافت مجوزهای لازم، ملزم به خرید این گواهیها هستند. این فرآیند، انگیزه صادرکنندگان را برای بازگشت ارز به چرخه رسمی کشور دوچندان میکند، زیرا علاوه بر نرخ ارز، از فروش امتیاز آن نیز سود کسب میکنند.
شفافیت قیمت و حذف بازارهای زیرزمینی
یکی از اهداف کلیدی راهاندازی این بازار، پایان دادن به توافقات غیرشفاف و قیمتهای دستوری یا توافقی در پشت درهای بسته است. معصومی خانقاه با تأکید بر اهمیت مکانیزم عرضه و تقاضا تصریح کرد که با شکلگیری بازار گواهی امتیاز صادراتی در بستر امن بازار سرمایه، قیمت این داراییها در فضایی کاملاً رقابتی و شفاف کشف خواهد شد. این شفافیت موجب میشود هیجانات کاذب فروکش کند و معاملات غیررسمی که اغلب با ریسکهای حقوقی و مالی همراه بود، جای خود را به بازاری قانونمند بدهد که در آن نرخ واقعی امتیاز صادرات بر اساس نیاز واقعی بازار تعیین میشود.
***
پذیرش «گواهی امتیاز صادراتی» در بورس، گامی رو به جلو برای تکنرخی کردن ارز و کاهش رانت در اقتصاد تجارت خارجی است. این ابزار با تبدیل کردن «تعهد ارزی» به یک «دارایی قابل معامله»، شکاف میان نرخ ارز نیمایی و بازار آزاد را برای صادرکننده جبران میکند و عملاً یارانه پنهانی که پیش از این در بازارهای سیاه مبادله میشد را شفاف میسازد. از منظر اقتصاد کلان، این سیاست با افزایش جذابیت صادرات رسمی، نشت سرمایه را کاهش داده و تخصیص ارز به واردکنندگان را بر اساس مکانیسم قیمت و کارایی اقتصادی ساماندهی میکند، نه سهمیهبندیهای اداری.