یوسف یوسفی، مدیر پردیس فناوری صنایع معدنی فولاد سنگان، در یادداشتی تحلیلی ضمن تشریح ضرورت حیاتی نوآوری برای بقای صنایع بزرگ، به بررسی چالشها و فرصتهای پیادهسازی زیستبومهای نوآوری شرکتی پرداخته است. وی با ارائه گزارشی از عملکرد فولاد سنگان، از انعقاد قراردادهای پژوهشی و ساخت بار اول به ارزش حدود 370 میلیارد تومان طی سالهای 1402 و 1403 و استقرار 17 شرکت فناور در پردیس تخصصی این شرکت خبر داده است که نشاندهنده گذار موفق این مجموعه صنعتی به سوی اقتصاد دانشمحور است.
نوآوری؛ از کالای لوکس تا ضرورت بقا در صنایع معدنی
در دنیای پرشتاب امروز، مقوله نوآوری دیگر یک فعالیت جانبی، ویترینی یا تزئینی محسوب نمیشود، بلکه به ضرورتی اجتنابناپذیر و حیاتی برای صنایع، بهویژه در بخش معدن و صنایع معدنی تبدیل شده است. دامنه اثرگذاری نوآوری بسیار وسیع است و میتواند تمامی سطوح عملکردی یک سازمان را دگرگون سازد. رویکردهای نوین و خلاقانه، از طراحی فرآیندهای اصلی و پشتیبان گرفته تا استراتژیهای بازاریابی، فروش، زنجیره تأمین قطعات و تجهیزات، و حتی شیوههای مدیریت سرمایه انسانی را در بر میگیرد. پیادهسازی صحیح این رویکردها است که منجر به خلق ارزش افزوده واقعی، ارتقای شاخصهای بهرهوری و افزایش توان رقابتپذیری بنگاههای اقتصادی در بازارهای جهانی میشود.
چالش اینرسی سازمانی و فرصت سرمایهگذاری در شرکتهای بزرگ
بدیهی است که هرچه ابعاد شرکتها از منظر گردش مالی، حجم تولید و تعداد پرسنل بزرگتر باشد، ایجاد جریانهای چابک نوآوری با موانع ساختاری بیشتری روبرو خواهد بود. در شرکتهای بزرگ معدنی کشور، اینرسی بالای سازمانی در کنار فرآیندهای سنتی، گاه به عنوان سدی در برابر تغییرات عمل میکنند. با این حال، روندهای جهانی نشان میدهد که غولهای صنعتی به سمت سرمایهگذاریهای کلان در زیرساختهای نوآوری حرکت کردهاند. این بدان معناست که اگر توان مالی عظیم شرکتهای بزرگ داخلی با اراده استراتژیک و دانش مدیران ارشد تلفیق شود، میتواند بر اینرسی موجود غلبه کرده و جریانهای پایدار و امیدبخشی از نوآوری بومی را در کشور پایهگذاری کند.
آیندهپژوهی و مدیریت تغییرات در بازار رقابتی
مطالعات روندشناسی فناوری در سالهای اخیر حاکی از تغییرات شگرف در نیازهای انسان مدرن و محیط کسبوکارهای صنعتی است. شرکتهایی که نسبت به این سیگنالهای تغییر بیتفاوت باشند، در میدان رقابتهای سنگین و خونین بازار، محکوم به حذف و شکست خواهند بود. در مقابل، سازمانهایی که راهبردهای توسعهگرایانه اتخاذ میکنند، نهتنها تغییرات را پیشبینی میکنند، بلکه با اتکا به جریانهای نوآور، در شکلدهی آینده نقش ایفا میکنند. چالشهایی نظیر کمبود منابع تجدیدپذیر آب و انرژی، و نیاز به محصولاتی با کیفیت فراتر از استانداردهای معمول، دانش “ترسیم آینده” را به ابزاری کلیدی برای بقا تبدیل کرده است. در چنین فضایی، ساختار سازمانی باید برای پرورش خلاقیت و جذب نوآوری باز، منعطف و پذیرا باشد.
همزیستی استراتژیک: پیوند شرکتهای بزرگ و استارتاپها
تجربیات موفق جهانی نشان میدهد که اگرچه هستههای نوآوری معمولاً در قالب شرکتهای کوچک و استارتاپها شکل میگیرند، اما تحقق و صنعتیسازی این ایدهها نیازمند بستری قدرتمند است. تبدیل یک ایده خلاقانه به فناوری قابل استفاده در مقیاس صنعتی، نیازمند سختافزارها، نرمافزارها و دسترسی به بازاری است که تنها در اختیار شرکتهای بزرگ است. شرکتهای بزرگ به عنوان ارکان اصلی زیستبوم نوآوری، نقش تأمینکننده منابع مالی و زیرساختی را ایفا میکنند. آنها با انتقال صحیح نیازهای واقعی صنعت به اکوسیستم نوآوری، رویکرد “عرضهمحور” دانشگاهی را به رویکرد “تقاضامحور” صنعتی تغییر میدهند و پژوهشها را به سمت حل مسائل واقعی خطوط تولید هدایت میکنند.
کارنامه عملیاتی فولاد سنگان در توسعه زیستبوم فناوری
شرکت فولاد سنگان با باوری عمیق به لزوم استفاده از فناوریهای نوین، گامهای اجرایی بزرگی برداشته است. پس از حضور در رویداد “تانا” در سال 1401 و امضای تفاهمنامه با پارک علم و فناوری خراسان، این شرکت موفق شد در تاریخ 28 آبان 1402 مجوز تأسیس اولین پردیس تخصصی صنایع معدنی کشور با مالکیت بخش خصوصی را از شورای گسترش وزارت علوم دریافت کند.
عملکرد این پردیس حاکی از یک جهش معنادار است:
- سال 1402: انعقاد بیش از 70 میلیارد تومان قرارداد ساخت تجهیزات فناورانه.
- سال 1403: افزایش حجم قراردادها به حدود 300 میلیارد تومان.
این قراردادها عمدتاً در حوزههای حیاتی همچون بهینهسازی مصرف انرژی، ارتقای کیفیت محصولات و بهبود فرآیندهای تولید متمرکز بودهاند. هماکنون 17 شرکت دانشبنیان و رشدیافته در حوزه معدن در این پردیس مستقر هستند.
مسئولیت اجتماعی علمی و توسعه سرمایه انسانی
علاوه بر حوزه فنی، فولاد سنگان در سال 1403 با همکاری دانشگاه تهران، “مرکز تحقیقات شهید علیمحمدی” را تأسیس کرد. این مرکز با تمرکز بر پژوهشهای اجتماعی و کاربردی، به بررسی علمی اثربخشی اقدامات مسئولیت اجتماعی شرکت در منطقه خواف میپردازد تا توسعه پایدار منطقهای تضمین شود. همچنین، برگزاری دورههای عالی مدیریتی مانند MBA و DBA برای توانمندسازی پرسنل و ارتقای سطح دانش مدیران، از دیگر برنامههای راهبردی این مرکز است که نشاندهنده نگاه جامع فولاد سنگان به مقوله توسعه است.
***
یادداشت یوسف یوسفی نشان میدهد که فولاد سنگان از مرحله “شعار نوآوری” عبور کرده و به مرحله “اقدام و عمل” رسیده است. رشد حدوداً 4 برابری حجم قراردادهای فناورانه از سال 1402 تا 1403 (از 70 به 300 میلیارد تومان) سیگنالی قوی از اعتماد صنعت به زیستبوم دانشبنیان است. مدل همکاری فولاد سنگان که ترکیبی از “تأمین مالی و بازار” توسط صنعت و “چابکی و دانش” توسط شرکتهای کوچک است، میتواند الگویی برای سایر صنایع سنگین کشور باشد تا از اقتصاد منابعمحور به سمت اقتصاد دانشمحور حرکت کنند.