محسن پاکنژاد، وزیر نفت، با گذشت 8 روز از اجرای طرح جدید توزیع بنزین، این رخداد را یک تحول بیتنش و موفقیتآمیز پس از 6 سال توصیف کرد. وی با اشاره به ناترازی نگرانکننده انرژی و عبور مصرف روزانه از مرز 100 میلیون لیتر، همراهی مردم را عامل اصلی عبور از این چالش بزرگ دانست. وزیر نفت همچنین بر تغییر رویکرد از واردات بنزین به صادرات مجدد فرآوردههای نفتی از طریق بهینهسازی مصرف و توسعه پالایشگاههای جدید تاکید کرد.
عبور موفقیتآمیز از پیچ تاریخی پس از ۶ سال
هشت روز از آغاز رسمی اجرای ساختار جدید و اصلاحشده توزیع بنزین در سراسر کشور میگذرد. این طرح کلان ملی که پس از گذشت 6 سال از آخرین تغییرات قیمتی در این حوزه اجرایی شده است، بدون هیچگونه تنش اجتماعی و در فضایی کاملاً آرام و منظم به مرحله عملیاتی رسید. اگرچه بدنه فنی و عملیاتی صنعت نفت تلاشهای شبانهروزی و گستردهای را برای سازماندهی این تغییر بزرگ انجام دادند، اما رکن اصلی این موفقیت و “تحول بیتنش”، درک عمیق و همراهی مردم ایران بوده است. این گذار همدلانه در شرایطی رقم خورد که دشمنیها و تحریمهای ظالمانه علیه اقتصاد کشور شدت گرفته است، اما آگاهی عمومی جامعه باعث شد تا کشور از این گردنه سرنوشتساز به سلامت عبور کند.
ناترازی سوخت؛ تهدیدی علیه امنیت انرژی
موضوع ناترازی در حوزه حاملهای انرژی، بهویژه بنزین، در سالهای اخیر از یک چالش اقتصادی فراتر رفته و به یکی از مهمترین وجوه تهدید علیه امنیت انرژی کشور تبدیل شده است. آمارهای ثبت شده در ماههای اخیر نشان میدهد که متوسط مصرف بنزین به ارقام بیسابقهای رسیده است. تداوم روند پیشین رشد تقاضا، میتوانست کشور را در آیندهای بسیار نزدیک با بحرانهای بزرگتر و غیرقابل جبرانی مواجه سازد. این وضعیت، لزوم بازنگری در سیاستهای توزیع و مصرف را به یک ضرورت اجتنابناپذیر برای حکمرانی انرژی تبدیل کرد تا از وقوع چالشهای عمیقتر جلوگیری شود.
لجستیک عظیم و پنهان پشت صحنه سوختگیری
فرآیند تامین سوخت پایدار، حاصل فعالیت زنجیرهای پیچیده و به هم پیوسته است که شرکتهای ملی نفت، گاز، پتروشیمی و پالایش و پخش فرآوردههای نفتی در آن نقشآفرینی میکنند. شهروندان تنها دقایقی کوتاه را در جایگاههای عرضه سوخت سپری میکنند، اما برای تحقق همین خدمت چند دقیقهای، زیرساختهای عظیمی بسیج شدهاند. این شبکه شامل هزاران کیلومتر خطوط لوله انتقال، ناوگان دریایی مجهز، اسکلههای بارگیری، انبارهای استراتژیک واردات و فعالیت شبانهروزی 10 پالایشگاه بزرگ کشور است. صدها دستگاه ناوگان حملونقل و هزاران نیروی متخصص صنعت نفت، شبانهروز در تلاش هستند تا آرامش و رفاه مردم در دسترسی به سوخت تضمین شود.
تغییر استراتژی از واردات پرهزینه به صادرات ارزآور
ایران که پیش از این در زمره کشورهای صادرکننده بنزین قرار داشت، در سالهای اخیر به دلیل رشد افسارگسیخته مصرف، به یک واردکننده صرف تبدیل شده است. احداث پالایشگاههای بزرگ جدید صرفاً با هدف پاسخگویی به تقاضای داخلی، فاقد توجیه اقتصادی و منطق عملیاتی است؛ زیرا منابع مالی کشور نباید صرفاً برای جبران بدمصرفی هزینه شود. راهکار اصولی، اصلاح ساختار مصرف و تحول گامبهگام است. وزارت نفت طی 15 ماه گذشته، تمام ظرفیتهای قانونی خود را برای مانعزدایی از طرحهای بهینهسازی و کیفیسازی فرآوردهها به کار گرفته است. چشمانداز آینده، بازگشت ایران به جایگاه صادرکننده فرآوردههای نفتی همزمان با کاهش مصرف داخلی و ورود پالایشگاههای جدید با ظرفیت متوسط به مدار تولید است.
تبعیت از منظومه فکری رهبری و سیاستهای دولت
اصلاح الگوی مصرف سوخت، ریشه در یک منظومه فکری و فلسفی کلان دارد که بارها توسط رهبر معظم انقلاب مورد تاکید قرار گرفته است. ایشان پیش از این و زمانی که مصرف روزانه در محدوده 100 میلیون لیتر بود، نسبت به استفاده بد از ظرفیتهای داخلی هشدار داده و مسئولان را به کاهش مصرف مکلف کرده بودند. دولت چهاردهم نیز با اتکا به همین راهبرد و دغدغههای دکتر پزشکیان در خصوص ناترازی انرژی، این تحول ساختاری را با دقت و وسواس بالا تدوین کرد. توجه ویژه به معیشت اقشار آسیبپذیر و شفافیت در عملکرد، از دلایل اصلی پذیرش عمومی این طرح و اقناع افکار عمومی بوده است.
مردم؛ دارایی اصلی و صاحبان واقعی نفت
در ادبیات مرسوم وزارت نفت، معمولاً از چاهها، سکوها و پالایشگاهها به عنوان داراییهای اصلی یاد میشود. اما در دوره کنونی مدیریت این وزارتخانه، تمامی تاسیسات فیزیکی به عنوان مایملک فرعی تلقی میشوند و “مردم ایران” دارایی اصلی و راهبردی صنعت نفت به شمار میروند. این وزارتخانه نماد اراده ملی برای مدیریت ثروتهای بیننسلی است. همراهی مردم در شهرهای مختلف، از جنوب گرمسیر تا مناطق سردسیر شمال غرب، نشاندهنده همبستگی ملی برای عبور از تنگناهاست. تجربه اخیر ثابت کرد که حتی بزرگترین ناترازیهای انرژی نیز در برابر اراده ملتی که عزم عبور از چالشها را دارد، محکوم به شکست و تسلیم است.
***
اجرای موفقیتآمیز و بدون تنش طرح اصلاح قیمت و توزیع بنزین، سیگنال قدرتمندی از “ثبات اجتماعی” و “سرمایه اعتماد” را به بازارهای اقتصادی مخابره کرد. این رویداد نشان میدهد که دولت توانایی اجرای جراحیهای ضروری اقتصادی را با پیوستهای اجتماعی مناسب داراست. کاهش فشار تقاضا بر منابع ارزی جهت واردات بنزین، میتواند در میانمدت تراز تجاری بخش انرژی کشور را بهبود بخشد. همچنین، این اقدام گامی حیاتی برای بازگرداندن ایران به بازارهای صادراتی منطقه و تبدیل تهدید ناترازی به فرصت ارزآوری محسوب میشود.