مدیر تحقیق و توسعه بورس تهران با استناد به مدلهای موفق جهانی نظیر نزدک و نیویورک، از ظرفیت بالای بورسهای اوراق بهادار برای پذیرش ابزارهای مبتنی بر کالا خبر داد. رضا کیانی با تشریح فرآیند «اوراق بهادارسازی»، تفاوت ماهوی میان معاملات فیزیکی در بورس کالا و معاملات صندوقهای کالایی (مانند طلا و نفت) در بازار سهام را تبیین کرد. این رویکرد نوین، امکان سرمایهگذاری غیرمستقیم روی داراییهایی همچون محصولات کشاورزی و حتی کریپتوکارنسیها را برای سهامداران فراهم میکند.
الگوبرداری از بازارهای پیشرو جهان
رضا کیانی، مدیر تحقیق و توسعه بورس تهران، گسترش دامنه ابزارهای مالی را یک ضرورت اجتنابناپذیر برای بازار سرمایه ایران دانست. او با اشاره به تجربیات موفق در بورسهای معتبر بینالمللی از جمله نیویورک، نزدک، مالزی و سنگاپور، تأکید کرد که بورسهای اوراق بهادار در سراسر دنیا میزبان طیف وسیعی از اوراق مبتنی بر کالا هستند. این تغییر پارادایم نشان میدهد که تالارهای بورس دیگر تنها محدود به سهام شرکتها نیستند و هر دارایی ارزشمندی قابلیت تبدیل شدن به یک ورقه بهادار و معامله در این بستر شفاف را دارد.
سازوکار «اوراق بهادارسازی» داراییهای فیزیکی
کیانی فرآیند تبدیل داراییهای ملموس به ابزارهای مالی قابل معامله را «اوراق بهادارسازی» نامید. در این فرآیند، کالاهای استراتژیک کشاورزی مانند گندم، سویا و ذرت نیز توانستهاند از طریق ابزارهای مالی نوین راه خود را به تابلوی بورسهای اوراق بهادار باز کنند. راهاندازی صندوقهای کالایی (Commodity Funds) بهعنوان یکی از رایجترین و کارآمدترین روشها برای تحقق این هدف شناخته میشود که به سرمایهگذاران اجازه میدهد بدون درگیر شدن با چالشهای نگهداری فیزیکی کالا، از نوسانات قیمت آن بهرهمند شوند.
مرزبندی دقیق میان بورس کالا و اوراق بهادار
مدیر تحقیق و توسعه بورس تهران در تشریح تفکیک وظایف بازارها، مرز مشخصی را میان بورس کالا و بورس اوراق بهادار ترسیم کرد. طبق توضیحات او، بورسهای کالایی غالباً بر معاملاتی تمرکز دارند که پتانسیل منجر شدن به تحویل فیزیکی کالا را دارا هستند؛ مانند قراردادهای آتی و مشتقات کالایی که سررسید آنها با جابجایی کالا همراه است. در مقابل، بورسهای اوراق بهادار بستر مناسبی برای معامله ابزارهای مالی مشتق شده از این کالاها هستند که ماهیت نقدشوندگی و سرمایهگذاری دارند و لزوماً به تحویل فیزیکی ختم نمیشوند.
تجربه موفق صندوقهای نفتی و فلزات گرانبها
کیانی برای شفافسازی بیشتر، به مثالهای عینی در بازارهای ایالات متحده اشاره کرد. او توضیح داد که اگرچه قراردادهای آتی نفت خام در بورسهای انرژی معامله میشوند، اما صندوقهای قابل معامله (ETF) مشهوری مانند ProShares Ultra Bloomberg Crude Oil یا Invesco DB Oil Fund در بورس اوراق بهادار نیویورک دادوستد میشوند. این تفکیک در حوزه فلزات نیز صادق است؛ بهطوریکه معاملات آتی طلا و مس در بورس شیکاگو انجام میپذیرد، اما صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر طلا در تالار شیشهای نیویورک پذیرش شده و در دسترس عموم سهامداران قرار دارند.
کریپتوکارنسی؛ مرز جدید ابزارهای مالی
در بخش پایانی، کیانی به موضوع داغ رمزارزها پرداخت و جایگاه آنها را در نظام مالی مدرن تبیین کرد. بر اساس گفتههای او، قراردادهای آتی و اختیار معامله کریپتوکارنسیها در بورس کالای شیکاگو (CME) معامله میشوند که نشاندهنده ماهیت کالایی و پرنوسان آنهاست. با این حال، صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر کریپتو (Crypto Funds) توانستهاند استانداردهای لازم را کسب کرده و در بورسهای معتبری همچون نیویورک و نزدک پذیرش شوند، که این امر گامی بلند در جهت مشروعیتبخشی و نهادینهسازی این داراییهای دیجیتال محسوب میشود.
***
حرکت به سمت «اوراق بهادارسازی کالایی» در بورس تهران، گامی استراتژیک برای تعمیق بازار سرمایه و مدیریت ریسک تورمی است. این ابزارها با ایجاد همبستگی (Correlation) میان سبد سهام و قیمت جهانی کالاها، به سرمایهگذاران خرد امکان میدهند تا پورتفوی خود را در برابر نوسانات ارزی و تورمی ایمن کنند (Hedging). علاوه بر این، انتقال معاملات مبتنی بر کالا به بورس اوراق بهادار، نقدشوندگی (Liquidity) این داراییها را به شدت افزایش میدهد و با جذب سرمایههای سرگردان که امکان ورود به بازار فیزیکی یا آتی را ندارند، به ثبات بازارهای موازی کمک شایانی خواهد کرد.