وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اجرای طرح «اتصال» و مدل ملی «طاها»، رویکرد خود را در سیستان و بلوچستان از حمایتهای معیشتی به توانمندسازی ساختاری تغییر داده است. بانک توسعه تعاون بهعنوان بازوی مالی این طرح، با استقرار نظام «تأمین مالی زنجیرهای» (SCF) و ابزار برات الکترونیک، ریسک نقدینگی را در زنجیره ارزش محصولاتی نظیر حنا و انبه به حداقل رسانده است. هدف نهایی این استراتژی، تجمیع اراضی خرد در قالب تعاونیها و بازگرداندن سالانه ۳۰۰ میلیارد تومان ارزشافزوده به چرخه اقتصادی کشاورزان منطقه دلگان است.
تغییر پارادایم از «اعانه» به «توانمندسازی ساختاری»
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با درک عمیق از چالشهای مزمن اقتصادی در جنوب شرق کشور، راهبردی نوین را در دستور کار قرار داده است. این وزارتخانه با عبور از سیاستهای سنتی و توزیع پول پاشی که تنها مسکنهای موقت بودند، طرح هوشمند «اتصال» و مدل ملی «طاها» را اجرایی کرده است. هدف اصلی این تغییر ریل، گذار از پارادایم «حمایتهای معیشتی» ناپایدار به سمت «توانمندسازی ساختاری» و خلق ثروت واقعی برای ساکنان بومی است. در این نقشه راه ششگانه، اصلاح الگوی کشت به عنوان پیششرط اصلی حمایتها تعیین شده تا منابع محدود دولتی صرفاً به سمت محصولات مزیتدار و استراتژیک هدایت شوند.
معماری نوین مالی با محوریت بانک توسعه تعاون
بانک توسعه تعاون در این اکوسیستم جدید، نقشی فراتر از یک تأمینکننده مالی کلاسیک بر عهده گرفته و به عنوان راهبر عملیاتی وارد میدان شده است. این بانک با پیادهسازی نظام پیشرفته «تأمین مالی زنجیرهای» (SCF)، جریان نقدینگی را به صورت هدفمند در رگهای اقتصاد کشاورزی منطقه جاری میسازد. استفاده از ابزارهای نوآورانه مالی مانند «برات الکترونیکی» تا سقف ۵۰۰ میلیارد ریال (۵۰۰ میلیون تومان)، به تعاونیها اجازه میدهد بدون نیاز به نقدینگی اولیه، نهادههای تولید را تأمین کنند. این مکانیزم هوشمند، ریسک انحراف منابع را که پاشنه آشیل تسهیلات تکلیفی بود، تقریباً به صفر رسانده است.
تمرکز بر «طلای سبز» دلگان و خداحافظی با خامفروشی
یکی از کانونهای اصلی تمرکز این طرح، شهرستان دلگان و محصول استراتژیک حنا است که پتانسیلهای اقتصادی آن سالها مغفول مانده بود. برآوردهای کارشناسی نشان میدهد که تنها با فرآوری محصول حنا، میتوان سالانه بالغ بر ۳۰۰۰ میلیارد ریال (۳۰۰ میلیارد تومان) ارزشافزوده جدید خلق کرد. بانک توسعه تعاون با هدایت اعتبارات به سمت ایجاد صنایع تبدیلی و پالایشگاههای تخصصی حنا، در پی آن است که سود نهایی را از جیب دلالان به حساب کشاورزان بازگرداند. علاوه بر حنا، محصولاتی نظیر انبه و گیاهان دارویی نیز در اولویت این زنجیره ارزشآفرین قرار گرفتهاند.
درمان درد مزمن «تفرقه اراضی» با نسخه تعاونی
چالش اصلی کشاورزی در سیستان و بلوچستان، خرد بودن اراضی و پراکندگی مالکان است که مانع شکلگیری مقیاس اقتصادی در تولید میشود. راهبرد وزارت تعاون بر تشکیل «تعاونیهای توسعه و عمران» و تجمیع نظام خردمالکی استوار شده تا قدرت چانهزنی کشاورزان در بازار افزایش یابد. بانک توسعه تعاون با تمرکز ۹۰ درصدی تسهیلات خود بر بنگاههای خرد و متوسط (SME) و مشروط کردن حمایتها به عضویت در زنجیره، کشاورزان را به سمت کار گروهی سوق میدهد. این همگرایی، زمینه را برای برندسازی محصولات بومی و حضور قدرتمند در بازارهای صادراتی فراهم میکند.
تضمین پایداری با مدل «کشت قراردادی»
در مدل عملیاتی جدید، بانک توسعه تعاون نقش تضمینکننده را در الگوی «کشت قراردادی» ایفا میکند که امنیت روانی و مالی را برای تولیدکننده به ارمغان میآورد. در این سیستم، سرمایه در گردش مورد نیاز از مرحله کاشت تا برداشت و فرآوری، به صورت مرحلهای و نظارتشده تخصیص مییابد. اتصال حلقههای تولید به بازار مصرف نهایی، باعث میشود که کشاورز دیگر دغدغه فروش محصول یا نوسانات قیمت را نداشته باشد. این یکپارچهسازی اعتبار در طول زنجیره، ریسکهای نکول تسهیلات را کاهش داده و چرخهای پایدار از تولید و بازرگانی را شکل میدهد.
***
پیادهسازی مدل SCF (تأمین مالی زنجیرهای) در کشاورزی سنتی، هزینههای مالی (Financial Costs) را برای تولیدکنندگان به شدت کاهش میدهد و سرعت گردش پول را بالا میبرد. از منظر اقتصاد کلان، جایگزینی خامفروشی با صنایع تبدیلی، منجر به افزایش تولید ناخالص داخلی (GDP) استان و بهبود ضریب جینی در مناطق محروم میشود. همچنین، تمرکز بر محصولات صادراتمحور مانند حنا و انبه و گیاهان دارویی، تراز تجاری منطقه را مثبت کرده و ارزآوری پایداری را جایگزین درآمدهای ناپایدار مرزی میکند.