بورس کالای ایران با معرفی «اوراق سلف با تحویل گواهی سپرده»، گامی بلند در جهت اوراقبهادارسازی داراییهای کالایی برداشته است. جواد فلاح، مدیر خزانهداری و انبارهای بورس کالا، این ابزار را راهکاری دوگانه معرفی کرد که از یکسو نقدینگی کوتاهمدت تولیدکنندگان را تأمین میکند و از سوی دیگر، فرصتی جذاب و کمریسک برای سرمایهگذاری نهادهای مالی و افراد حقیقی فراهم میآورد. حذف هزینههای انبارداری تا زمان سررسید و امکان خرید با قیمت تنزیل شده، از مهمترین مزایای این ابزار جدید است.
استراتژی بورس کالا: حرکت به سمت اوراقبهادارسازی
مدیر خزانهداری و انبارهای بورس کالای ایران در گفتوجو با «کالاخبر»، رویکرد کلان این نهاد را تشریح کرد. جواد فلاح تأکید کرد که استراتژی اصلی بورس کالا، تقویت و گسترش زیرساختهای معاملات اوراق بهادار مبتنی بر کالا است. هدف نهایی این است که بازار فیزیکی کالا از طریق فرایند «اوراقبهادارسازی» متحول شود.
این تحول چندین مزیت راهبردی برای اقتصاد کشور به همراه دارد:
- توثیق داراییها: امکان استفاده از کالاها به عنوان وثیقه بانکی و مالی.
- ایجاد بازار ثانویه: فراهم شدن امکان دادوستد پیوسته و نقدشوندگی بالا.
- مدیریت ریسک: توسعه ابزارهایی برای پوشش نوسانات قیمتی.
- تأمین مالی: ایجاد کانالهای جدید برای جریان نقدینگی به سمت تولید.
مکانیسم عملیاتی: تأمین سرمایه در گردش برای تولیدکننده
فلاح در خصوص نحوه کارکرد این ابزار جدید توضیح داد که سازوکار آن بر مبنای نیازهای فوری تولیدکنندگان طراحی شده است. تولیدکنندگانی که انبارهای آنها در سیستم گواهی سپرده کالایی پذیرفته شده است، میتوانند با ارائه تضامین لازم، اقدام به انتشار اوراق سلف کنند.
- پیشفروش کالا: تولیدکننده کالایی را که قرار است در آینده تولید کند، امروز میفروشد.
- تزریق نقدینگی: وجوه حاصل از فروش اوراق، بلافاصله به عنوان «سرمایه در گردش» وارد چرخه تولید میشود.
- فرایند تسویه: در زمان سررسید (که معمولاً دورهای کوتاهمدت و 6 ماهه است)، تولیدکننده کالا را تولید و در انبار سپردهگذاری میکند. سپس به جای تحویل فیزیکی کالا به خریدار، «گواهی سپرده کالایی» صادر کرده و به دارنده اوراق سلف تحویل میدهد.
تمایز کلیدی با سلف سنتی: قابلیت سرمایهگذاری نهادهای مالی
یکی از چالشهای معاملات سلف سنتی در بازار فیزیکی، دشواری تحویل و نگهداری کالا برای سرمایهگذاران مالی بود. مدیر خزانهداری بورس کالا تصریح کرد که در مدل جدید، این مانع برطرف شده است.
به دلیل اینکه اوراق سلف در سررسید به «گواهی سپرده» تبدیل میشوند، نهادهای مالی که امکان انبارداری فیزیکی ندارند، میتوانند به راحتی وارد این بازار شوند.
گروههای زیر میتوانند مشتریان اصلی این اوراق باشند:
- صندوقهای کالایی (مانند صندوقهای طلا یا زعفران).
- شرکتهای تأمین سرمایه و سبدگردانها.
- سرمایهگذاران خرد و حقیقی.
نکته مهم این است که گواهی سپرده در کالاهای صنعتی (مانند فلزات و پتروشیمی) معمولاً سررسید ندارد و دارنده میتواند بدون نگرانی از فاسد شدن کالا، گواهی را نگه دارد یا در بازار ثانویه بفروشد.
مزیتهای اقتصادی: چرا این ابزار سودآورتر از خرید نقدی است؟
جواد فلاح به تحلیل جذابیتهای مالی این ابزار برای سرمایهگذاران پرداخت و آن را گزینهای جذابتر از خرید مستقیم گواهی سپرده دانست. دلایل این جذابیت عبارتند از:
- خرید با تخفیف (Discount): قیمت اوراق سلف به طور طبیعی پایینتر از قیمت نقد بازار کشف میشود. این اختلاف قیمت ناشی از نرخ بهره و ارزش زمانی پول است.
- مثال عددی: اگر قیمت نقد یک کالا 100 تومان باشد و نرخ بهره سالانه 20 درصد فرض شود، قیمت سلف 6 ماهه حدود 90 تومان کشف خواهد شد. خریدار با پرداخت 90 تومان، در سررسید صاحب کالایی به ارزش 100 تومان میشود.
- صرفهجویی در هزینه انبارداری: خریدار گواهی سپرده نقدی باید هزینه انبارداری را بپردازد. اما خریدار اوراق سلف، چون تا زمان سررسید کالا را در اختیار ندارد، از پرداخت هزینه انبارداری معاف است. این موضوع حاشیه سود سرمایهگذار را نسبت به خرید نقدی افزایش میدهد.
تسهیل فرایند انتشار و نقش سازمان بورس
مدیر خزانهداری بورس کالا در بخش پایانی صحبتهای خود به فرایند اداری انتشار این اوراق اشاره کرد. با توجه به ماهیت کوتاهمدت (حداکثر 6 ماهه) این اوراق، سازمان بورس و اوراق بهادار اختیارات ویژهای را به بورس کالا تفویض کرده است تا بروکراسی اداری به حداقل برسد.
- مراحل انتشار: نهاد مالی مشاور پذیرش، درخواست و گزارش توجیهی را ارائه میدهد. پس از تعیین تضامین توسط عرضهکننده و تصویب در هیئتمدیره بورس کالا، اوراق منتشر میشوند.
- جامعه هدف عرضهکنندگان: بورس کالا در حال مذاکره با تمامی تولیدکنندگانی است که زیرساخت انبارداری استاندارد دارند و انبار آنها در بورس پذیرش شده است. این شرکتها پتانسیل بالایی برای استفاده از این روش تأمین مالی سریع دارند.
***
ابزار «اوراق سلف با تحویل گواهی» یک حلقه مفقوده در زنجیره تأمین مالی تولید ایران را تکمیل میکند. پیش از این، تولیدکنندگان برای سرمایه در گردش ناچار به استقراض بانکی با نرخهای بالا بودند یا در بازار سنتی کالا را پیشفروش میکردند که شفافیت کمی داشت. اتصال بازار پول (تأمین مالی) به بازار کالا (گواهی سپرده) باعث میشود نقدینگی سرگردان جامعه (از طریق صندوقها و مردم) مستقیماً به سمت «تولید واقعی» هدایت شود. همچنین، این ابزار به دلیل ماهیت «پوشش ریسک» و «سود قطعی ناشی از تنزیل»، میتواند فشار تقاضا را از بازارهای سفتهبازانه (مانند ارز و سکه فیزیکی) کاهش دهد و به تعادلبخشی در اقتصاد کمک کند.