سعید زرندی، مدیرعامل گروه فولاد مبارکه، در دوازدهمین کنفرانس استیلپرایس، نقشه راه جدید این شرکت را بر مبنای ۳ محور اصلی «فولاد سبز، گذار دیجیتال و محصولات با ارزشافزوده بالا» ترسیم کرد. وی با اشاره به تولید ۱۰ محصول جدید و برنامهریزی برای راهاندازی آزمایشگاه مبتنی بر هوش مصنوعی، از کاهش زمان سنتز مواد از ۱۰ سال به ۳ ماه خبر داد. این شرکت با وجود محدودیتهای انرژی، تمرکز خود را از «حجم تولید» به «کیفیت و نوآوری» تغییر داده تا سودآوری و رقابتپذیری خود را در بازارهای جهانی حفظ کند.
محورهای سهگانه تحول در معماری آینده صنعت فولاد
صنعت فولاد ایران برای بقا در بازارهای جهانی نیازمند عبور از شعار و ورود به فاز اقدام عملیاتی دقیق است. سعید زرندی در تشریح استراتژی نوین گروه فولاد مبارکه، مسیر آینده این بنگاه بزرگ صنعتی را بر ۳ پایه اصلی استوار دانست. محور نخست، «پایداری و فولاد سبز» است که بر توسعه فرآیندهای پاک، کاهش انتشار کربن و حرکت به سوی اقتصاد چرخشی تمرکز دارد. محور دوم، «گذار دیجیتال و صنعت هوشمند» نام دارد که هدف آن تبدیل خطوط تولید به کارخانه هوشمند با استفاده از دادهمحوری برای ارتقای بهرهوری است. رکن سوم و نهایی نیز «توسعه مواد پیشرفته و فولادهای خاص» است که ارزشافزوده بسیار بالاتری نسبت به محصولات تجاری معمولی ایجاد میکند. این ۳ حوزه، قلب تپنده تغییر جهت استراتژیک فولاد مبارکه در دهه پیشرو خواهند بود.
تغییر زمین بازی رقابت از تناژ به نوآوری و کیفیت
دوران تکیه بر آمار کمی و حجم تولید به عنوان تنها معیار موفقیت در صنعت فولاد به پایان رسیده است. بازار جهانی فولادهای خاص تنها بخشی است که طی ۵ سال آینده رشد مثبت و تضمینشدهای را تجربه خواهد کرد. شرکتهای پیشرو مانند آرسلورمیتال اکنون ۳۰ درصد از سبد تولید خود را به فولادهای خاص اختصاص دادهاند. این شرکتها عملاً از تولیدات تجاری عمومی فاصله گرفتهاند و معیارهای سنتی را کنار گذاشتهاند. در این پارادایم جدید، کیفیت محصول، ترکیبات آلیاژی پیشرفته و مزیتهای عملکردی جایگزین حجم انبوه تولید شده است. اگر صنایع داخلی همچنان صرفاً بر افزایش تناژ اصرار ورزند، قطعاً از گردونه رقابتهای بینالمللی حذف خواهند شد.
انقلاب در طراحی مواد با آزمایشگاه هوش مصنوعی و مدل NGI
یکی از مهمترین تحولات در دست اقدام، بهرهگیری از مدلهای نوظهور طراحی مواد مانند «NGI» است که نخستینبار در آمریکا مطرح شد. فولاد مبارکه با همکاری یکی از دانشگاههای معتبر کشور، پروژه راهاندازی نخستین آزمایشگاه مواد بر پایه هوش مصنوعی را کلید زده است. این مرکز پیشرفته قادر است ترکیب بیش از ۱۷۰ ماده جدید را در زمان بسیار کوتاهی سنتز و شبیهسازی کند. این فناوری نوین، فرآیند طراحی و تولید مواد جدید را که در روشهای سنتی بین ۳ تا ۱۰ سال به طول میانجامید، به کمتر از ۱ سال و در مواردی به زیر ۳ ماه کاهش میدهد. این شتابدهی در تحقیق و توسعه، پاسخی مستقیم به نیاز صنایع انرژی، هوافضا و پزشکی است.
توسعه سبد محصولات و پرکردن گپ فناوری با جهان
مدیریت ارشد این مجموعه صنعتی تاکنون ۱۰ محصول جدید را توسعه داده و رونمایی از محصولات بیشتر را در دستور کار دارد. تمرکز اصلی بر تولید گریدهای خاص فولادی است که نیازهای تخصصی صنایع خودروسازی، انرژیهای تجدیدپذیر و سازههای سبک را پوشش میدهد. این شرکت با همکاری دانشگاه اصفهان و مجموعههای بینالمللی، بین ۵۰ تا ۶۰ سرفصل فناورانه را تعریف کرده است. هدف از این اقدامات، جلوگیری از عمیقتر شدن «گپ فناوری» میان صنعت فولاد ایران و کشورهای پیشرو است. عدم سرمایهگذاری در این حوزهها، خطر حذف شدن از چرخه اکتساب دانش فنی روز دنیا را به همراه دارد.
پیشرفت در زیرساختهای فنی و چالشهای بینالمللی
پروژه استراتژیک خط اسیدشویی و نورد سرد پیوسته در این مجتمع صنعتی پیشرفتهای قابلتوجهی داشته است. تکمیل این زیرساختها امکان تولید طیف کاملاً جدیدی از فولادهای پیشرفته را فراهم میسازد. هرچند تحریمها دلیلی بر شکاف فناوری است، اما فقدان زیرساختهای تحقیق و توسعه (R&D) و نبود تعاملات پایدار، موانع بزرگتری محسوب میشوند. شرکتهای بزرگ جهان دارای شبکه گستردهای از مراکز آیندهپژوهی و ارتباطات دانشگاهی هستند. صنعت فولاد ایران نیز برای ماندگاری، راهی جز ایجاد مراکز تکنولوژی پیشرفته و اتصال به شبکههای تحقیق و توسعه جهانی ندارد.
مدیریت بحران انرژی و چشمانداز عملکرد نیمه دوم سال
صنعت فولاد در سال جاری با فشارهای سنگین ناشی از قطعی گاز و برق مواجه بوده است. با این حال، فولاد مبارکه توانست با تغییر استراتژی به سمت کاهش هزینهها و تمرکز بر محصولات با ارزشافزوده بالاتر، ثبات تولید خود را حفظ کند. این رویکرد هوشمندانه باعث شده تا تهدید کمبود انرژی به فرصتی برای ارتقای کیفی سبد محصولات تبدیل شود. بر اساس برنامهریزیهای انجام شده و اتکا به تولیدات پیشرفته، پیشبینی میشود عملکرد این شرکت در نیمه دوم سال جاری (۱۴۰۴) از نظر شاخصهای اقتصادی و کیفی، بهتر و درخشانتر از سال گذشته ثبت شود.
***
رویکرد جدید فولاد مبارکه در گذار از «فروش وزن» به «فروش دانش و کیفیت»، یک واکنش هوشمندانه اقتصادی به محدودیتهای فزاینده انرژی و اشباع بازارهای سنتی است. تمرکز بر تولید ۳۰ درصد محصولات خاص و استفاده از هوش مصنوعی برای کاهش هزینههای زمانبر R&D، حاشیه سود شرکت را در برابر نوسانات قیمت انرژی و مواد اولیه بیمه میکند. این تغییر ریلگذاری، نه تنها ریسک عملیاتی ناشی از ناترازی گاز و برق را با خلق ارزش بالاتر در تیراژ پایینتر مدیریت میکند، بلکه جایگاه این شرکت را از یک تولیدکننده صرف، به یک توسعهدهنده تکنولوژی در منطقه ارتقا میدهد.
