شرکت تأمین سرمایه بانک ملت در جدیدترین گزارش تحلیلی خود، صنعت مس را در آستانه یک دگرگونی تاریخی ناشی از گذار به انرژیهای پاک و خودروهای برقی ترسیم کرده است. طبق این تحلیل، با وجود مقاومتهای قیمتی فعلی، اهداف قیمتی 13000 تا 17000 دلار برای هر تن مس در دسترس خواهد بود. این گزارش همچنین از شکاف عمیق بهرهوری در ایران پرده برمیدارد؛ جایی که نسبت برداشت از ذخایر تنها 0.5 درصد است، در حالی که میانگین جهانی این شاخص به 2.3 درصد میرسد.
عصر جدید تقاضا و پایان دوران ثبات
بازار جهانی مس وارد سومین دوره تاریخی و سرنوشتساز خود شده است. بر اساس تحلیلهای معاونت سرمایهگذاری شرکت تأمین سرمایه بانک ملت، پس از «چرخه صنعتی پیش از سال 2002» و «دوره رشد چین بین سالهای 2002 تا 2018»، اکنون جهان در «عصر جدید مس» به سر میبرد. محرکهای این دوره کاملاً متفاوت از گذشته هستند؛ عواملی همچون توسعه انرژیهای پاک، گسترش شهرنشینی مدرن و انقلاب خودروهای برقی، تقاضا را به سطحی بیسابقه رساندهاند. برآوردها نشان میدهد که تقاضای جهانی برای این فلز استراتژیک تا سال 2035 به مرز 40 میلیون تن نزدیک خواهد شد که این رقم بسیار فراتر از ظرفیتهای فعلی تولید در جهان است.
تنگنای عرضه و چالشهای استخراج جهانی
در حالی که تقاضا شتابی فزاینده گرفته، سمت عرضه با موانع ساختاری و جدی روبرو شده است. آمارهای استخراج شده نشان میدهد که میانگین رشد سالانه تولید جهانی مس از سال 1960 تاکنون تنها حدود 2.67 درصد بوده است. از کل تولید جهانی، حدود 83 درصد وابسته به استخراج مستقیم از معادن و 17 درصد متکی به بازیافت قراضه است. عواملی نظیر افت عیار معادن قدیمی، هزینههای سنگین سرمایهگذاری، سختگیریهای زیستمحیطی و کندی در اکتشاف ذخایر جدید، باعث شدهاند که فاصله میان عرضه و تقاضا روزبهروز عمیقتر شود. این عدم تعادل ساختاری، زنگ خطری جدی برای صنایع مصرفکننده و فرصتی کمنظیر برای سرمایهگذاران به شمار میرود.
تحلیل تکنیکال و اهداف قیمتی بلندپروازانه
بررسی نمودارهای قیمتی در بازارهای جهانی، چشماندازی صعودی را برای فلز سرخ ترسیم میکند. تحلیلگران تکنیکال محدوده قیمتی 10600 تا 11100 دلار را به عنوان یک سطح مقاومت کلیدی شناسایی کردهاند. عبور قدرتمند قیمت از این ناحیه تراکمی، میتواند فنر قیمتها را آزاد کرده و بازار را ابتدا به سمت هدف 13000 دلار و در گامهای بعدی تا سطح شگفتانگیز 17000 دلار هدایت کند. در سناریوی نزولی نیز، سطح 8000 دلار به عنوان یک حمایت معتبر و کف قیمتی مستحکم در نظر گرفته شده است که نشاندهنده ریسک پایین نزول شدید قیمتها در میانمدت است.
پارادوکس ذخایر عظیم و تولید اندک در ایران
بخش مهمی از گزارش تأمین سرمایه بانک ملت به جایگاه ایران در این بازار ملتهب اختصاص دارد. ایران با در اختیار داشتن حدود 20 میلیارد تن ذخایر سنگ معدن مس شناساییشده، یکی از غولهای بالقوه این صنعت است. معادن بزرگی همچون «مس سرچشمه» با ذخیره حدود 1 میلیارد و 200 میلیون تن، «مس سونگون» با 796 میلیون تن و «میدوک» با 170 میلیون تن، ستونهای اصلی این ثروت ملی هستند. با این حال، تولید سالانه مس معدنی کشور تنها حدود 322 هزار تن است. مقایسه شاخصهای بهرهوری نشاندهنده یک عقبماندگی معنادار است: نسبت تولید به ذخایر در ایران تنها 0.5 درصد محاسبه شده، در حالی که این رقم در مقیاس جهانی 2.3 درصد است.
ظرفیتهای فعال و پتانسیلهای خاموش معدنی
دادههای تکمیلی حاکی از آن است که تعداد معادن فعال مس در ایران بین 120 تا 500 واحد متغیر است و ظرفیت تولید کنسانتره مس در کشور به حدود 1 میلیون و 500 هزار تن میرسد. این ارقام اگرچه قابل توجه هستند، اما در مقایسه با حجم عظیم ذخایر اکتشاف شده، نشاندهنده ظرفیتهای خالی بسیاری است که نیازمند سرمایهگذاری و تکنولوژی نوین است. در شرایطی که جهان تشنه مس است، فاصله معنادار میان پتانسیل زمینشناسی و خروجی واقعی معادن ایران، نشاندهنده فرصت از دست رفتهای است که میتواند با تغییر استراتژی، به منبع درآمد ارزی عظیمی تبدیل شود.
کاربردهای نوین و گسترش بازار مصرف
علاوه بر مصارف سنتی در برق و ساختمان، مس اکنون بازارهای جدید و پیشرفتهای را تسخیر کرده است. خاصیت ضدمیکروبی مس باعث شده تا در صنعت آبزیپروری برای ساخت قفسهای پرورش ماهی استفاده شود که مانع از رشد جلبکها و بیماریها میشود. همچنین در سیستمهای جاذب انرژی زلزله، موتورهای پیشرفته خودروهای الکتریکی و زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر بادی و خورشیدی، مس نقش ماده اولیه غیرقابل جایگزین را ایفا میکند. این تنوع در سبد مصرف، ضریب اطمینان تقاضا را برای دهههای آینده تضمین کرده است.
***
گزارش اخیر نشان میدهد که بازار مس دیگر یک بازار کالایی سنتی نیست، بلکه به موتور محرک اقتصاد سبز تبدیل شده است. شکاف رو به رشد میان عرضه محدود و تقاضای فزاینده، پتانسیل رشد قیمت را در بلندمدت حفظ خواهد کرد. برای اقتصاد ایران، این وضعیت یک سیگنال استراتژیک است؛ تداوم نرخ بهرهبرداری 0.5 درصدی از ذخایر، به معنای از دست دادن فرصت طلایی در بازاری است که قیمتها در آن پتانسیل دو برابر شدن دارند. تمرکز بر افزایش ضریب برداشت از معادن سرچشمه، سونگون و میدوک میتواند درآمدهای ارزی کشور را به شکل قابلتوجهی جهش دهد.