سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، بر حق کامل ایران برای غنیسازی اورانیوم در چارچوب معاهده انپیتی تاکید کرد. او تصریح نمود که با خروج آمریکا از برجام، تهران هیچ الزام اضافهای فراتر از تعهدات استاندارد سایر اعضا ندارد. لاوروف یادآور شد که ایران در توافق سال 2015 امتیازات و شفافسازیهای فراتر از مقررات معمول را پذیرفته بود. به گفته وی، در غیاب آن توافق، حقوق ایران باید به طور کامل و بدون هیچ شرط اضافهای به رسمیت شناخته شود.
اصل بنیادین: حق غنیسازی در چارچوب انپیتی
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، موضع کشورش را در قبال برنامه هستهای ایران کاملاً شفاف بیان کرد. او اظهار داشت: «اصل اساسی این است که ایران، همانند هر کشور دیگر عضو و امضاکنندهی معاهدهی منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT)، حق دارد اورانیوم را با اهداف مسالمتآمیز و برای مقاصد صلحآمیز غنیسازی کند.» این موضعگیری بر حقوق ذاتی اعضای معاهده و عدم تبعیض میان آنها تاکید دارد و بنیان استدلال حقوقی مسکو را تشکیل میدهد.
برجام 2015: پذیرش داوطلبانه شفافیت بیشتر
وزیر خارجه روسیه به توافق هستهای سال 2015 اشاره کرد و آن را یک چارچوب توافقی مجزا دانست. او توضیح داد که در آن زمان، موضوعاتی مانند میزان اعمال حق غنیسازی و چگونگی نظارت بر آن مورد توافق قرار گرفت. لاوروف تاکید کرد: «این توافق شامل تدابیر اضافی شفافیت و کنترل برای نظارت بر فعالیتهای هستهای ایران بود.» او افزود این تدابیر فراتر از مقررات معمول آژانس بینالمللی انرژی اتمی بود و ایران با دادن امتیازاتی قابلتوجه، روندهای نظارتی بسیار دقیقتری را پذیرفت. شورای امنیت سازمان ملل نیز با صدور قطعنامهای از این برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) حمایت کرد.
خروج یکجانبه آمریکا و تغییر معادلات
سرگئی لاوروف به نقطه عطف این توافق یعنی خروج ایالات متحده از آن اشاره کرد. او یادآور شد که چند سال پس از اجرای توافق، دولت دونالد ترامپ به صورت یکجانبه از برجام خارج شد. این اقدام، بنیان توافقی را که بر اساس تعهدات متقابل شکل گرفته بود، از بین برد. خروج آمریکا عملاً به معنای نادیده گرفتن چارچوبی بود که ایران بر اساس آن، محدودیتها و نظارتهای اضافی را پذیرفته بود.
موضع کنونی مسکو: بازگشت به حقوق استاندارد معاهده
در نتیجه خروج آمریکا از توافق، وزیر خارجه روسیه وضعیت حقوقی فعلی ایران را تبیین کرد. او با قاطعیت گفت: «در غیاب آن توافق، میتوان گفت که ایران باید از تمام حقوقی که دیگر اعضای معاهدهی منع گسترش از آن برخوردارند، بهرهمند باشد.» لاوروف نتیجهگیری کرد که در شرایط کنونی، هیچگونه الزامات یا درخواستهای اضافی فراتر از آنچه در چارچوب خود معاهده انپیتی تعیین شده است، متوجه تهران نیست.
***
موضعگیری وزیر امور خارجه روسیه، یک دفاع حقوقی مستحکم از برنامه هستهای ایران بر پایه قوانین بینالمللی است. مسکو با تفکیک میان تعهدات استاندارد ذیل معاهده انپیتی و الزامات داوطلبانه و اضافی در چارچوب برجام، استدلال میکند که با خروج یکجانبه آمریکا از توافق، مبنایی برای درخواستهای فراتر از معاهده وجود ندارد. این رویکرد، توپ را به زمین غرب میاندازد و تاکید میکند که هرگونه گفتگوی آینده باید با به رسمیت شناختن حقوق کامل و بدون تبعیض ایران به عنوان عضوی از انپیتی آغاز شود. این تحلیل، ضمن حمایت دیپلماتیک از تهران، هرگونه فشار برای اعمال محدودیتهای برجامی بدون احیای کامل آن توافق را فاقد وجاهت قانونی میداند.
