سخنرانی تهاجمی دونالد ترامپ علیه ایران، یک واکنش زنجیرهای منفی و محاسباتی را در بازارهای مالی جهانی به راه انداخت. قیمت نفت برنت با جهشی 4.2 درصدی از 105 دلار فراتر رفت. بازارهای سهام آسیا بیش از 1.4 درصد سقوط کردند و شاخص 500 شرکت بزرگ آمریکا با زیان 550 میلیارد دلاری مواجه شد. همزمان، فیوچرز سهام آمریکا 1 درصد افت کرد و بازده اوراق قرضه 10 ساله خزانهداری به 4.36 درصد افزایش یافت که نشان از فرار سرمایه به سمت داراییهای امنتر دارد.
شوک ژئوپلیتیک در بازار انرژی؛ نفت 105 دلاری شد
بازار جهانی انرژی به سرعت ریسک ناشی از اظهارات دونالد ترامپ را قیمتگذاری کرد. بلافاصله پس از سخنرانی او، قیمت هر بشکه نفت خام برنت با یک جهش قابل توجه 4.2 درصدی، از مرز 105 دلار عبور کرد. تحلیلگران بازار انرژی، این واکنش را یک پاسخ مستقیم و منطقی به افزایش نگرانیها از بیثباتی ژئوپلیتیکی در منطقه غرب آسیا و تهدید بالقوه برای عرضه انرژی جهانی ارزیابی میکنند.
سقوط هماهنگ در بازارهای سهام شرق و غرب
موج منفی ناشی از این سخنرانی، بازارهای سهام در دو سوی جهان را درنوردید. بازارهای سهام آسیا که معاملات خود را با روندی مثبت آغاز کرده بودند، با چرخشی ناگهانی، سقوطی بیش از 1.4 درصدی را ثبت کردند. در ایالات متحده، شاخص 500 شرکت بزرگ با از دست دادن 550 میلیارد دلار از ارزش بازار خود، سنگینترین ضربه را متحمل شد. علاوه بر این، قراردادهای آتی (فیوچرز) سهام آمریکا نیز با افتی حدود 1 درصدی، چشمانداز منفی برای روزهای آینده را تقویت کرد.
واکنش بازار اوراق قرضه؛ افزایش بازده تا 4.36 درصد
بازار اوراق قرضه به عنوان شاخص ریسکگریزی سرمایهگذاران، پیام روشنی را مخابره کرد. بازده اوراق 10 ساله خزانهداری آمریکا با افزایشی به میزان 4 واحد پایه، به رقم 4.36 درصد رسید. این افزایش بازده نشان میدهد که سرمایهگذاران در حال فروش داراییهای پرریسک مانند سهام و خرید اوراق قرضه به عنوان پناهگاه امن هستند که این خود گواهی بر عدم اطمینان عمیق به ثبات اقتصادی در پی این تنش سیاسی است.
ریشه تنش؛ لفاظی سیاسی و تهدید نظامی علیه ایران
منشأ این لرزه اقتصادی، اظهارات مستقیم دونالد ترامپ بود. او در تلاش برای مدیریت فشارهای داخلی ناشی از گرانی سوخت، ایران را مسئول اصلی این وضعیت معرفی کرد. رئیس جمهور آمریکا همچنین با تکرار تهدیدهای نظامی مبنی بر بمباران نیروگاههای ایران و ادعای بینیازی آمریکا به تنگه هرمز، به طور مستقیم ریسک یک درگیری منطقهای را افزایش داد؛ ریسکی که بازارهای مالی آن را به زبان عدد و رقم ترجمه و در قیمت داراییها اعمال کردند.
***
اقدامات و اظهارات دونالد ترامپ، نمونه بارزی از به کارگیری ابزارهای سیاسی برای ایجاد شوک و بیثباتی در اقتصاد جهانی است که میتوان آن را «تروریسم اقتصادی» نامید. بازارها، به عنوان سیستمهایی منطقی و مبتنی بر عدد و رقم، این تهدیدها را نه به عنوان لفاظی صرف، بلکه به عنوان یک ریسک واقعی و قابل محاسبه، قیمتگذاری میکنند. سقوط همزمان بازارهای انرژی، سهام و اوراق قرضه، ترجمه دقیق این ریسک به زبان ریاضیات مالی است. این رویداد نشان میدهد که چگونه استفاده از اهرمهای سیاسی برای ایجاد ارعاب اقتصادی، میتواند به سرعت به یک هزینه ملموس و یک لرزه ساختاری در بازارهای جهانی تبدیل شود.