احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم، اعلام کرد با وجود بارشهای نزدیک به نرمال در سطح کشور و تجربه «ترسالی نسبی» در برخی استانهای جنوبی و شمال غربی، ایران وارد وضعیت ترسالی نشده است. وی با اشاره به اینکه استانهایی مانند تهران، قم و قزوین همچنان با کمبود بارش مواجهاند، هشدار داد که به دلیل خشکسالیهای انباشته سالهای گذشته، منابع آبی کشور ترمیم نشده و احتمال کمآبی در فصل گرم برای کلانشهرهایی چون تهران، مشهد و اراک جدی است.
تصویر دوگانه بارش در ایران
بررسی وضعیت بارشها از ابتدای سال آبی جاری، که از اول مهر ماه 1404 آغاز شده، نشاندهنده یک الگوی نامتوازن در سراسر کشور است. احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، توضیح داد که برخی مناطق کشور شاهد بارندگیهایی بالاتر از حد نرمال بودهاند. استانهای واقع در حوزه جنوب تا شرق کشور نظیر هرمزگان، خراسان جنوبی و کرمان، به همراه بخشهایی از شمال غرب، یک ترسالی نسبی را تجربه کردهاند. این در حالی است که وضعیت بارش در مناطق غربی کشور در محدوده نرمال قرار دارد.
استانهایی که همچنان با کمبود بارش مواجهاند
در سوی دیگر این طیف، برخی از استانهای مهم و پرجمعیت کشور با میانگین بارش کمتر از حد نرمال روبرو هستند. آقای وظیفه تأکید کرد: «میانگین بارندگی در استانهای تهران، قزوین، قم، مرکزی و تا حدودی همدان در این شرایط قرار دارد». همچنین، استانهای لرستان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد نیز بارشهایی پایینتر از نرمال داشتهاند، هرچند امید میرود بارندگیهای اخیر وضعیت آنها را بهبود بخشد.
چرا بارش نرمال به معنای پایان بحران نیست؟
با وجود اینکه میانگین کشوری بارش با دریافت 173.2 میلیمتر، اندکی از میانگین بلندمدت 168.2 میلیمتری فراتر رفته، رئیس مرکز ملی اقلیم تأکید کرد که این آمار به معنای ورود کشور به وضعیت ترسالی و رفع کامل نگرانیها نیست. وی تصریح کرد: «بارشهای اخیر به منزله وضعیت خوب منابع آبی کشور نیست. وقتی کشور چندین سال خشک را تجربه و منابع آبی خود را مصرف کرده است، با یک فصل یا یک سال پربارش، این منابع حیاتی جایگزین نمیشود». بر همین اساس، خطر کمآبی در فصل گرم همچنان کلانشهرهایی مانند تهران، کرج، اراک، مشهد و قم را به شدت تهدید میکند.
***
پیام کلیدی این گزارش، هشدار در برابر «خوشبینی کاذب» ناشی از بارشهای فصلی است. تحلیل ارائه شده نشان میدهد که مشکل آب ایران از یک مسئله جوی (کمبود بارش در یک سال) به یک بحران ساختاری (تخلیه منابع آب زیرزمینی و سطحی انباشته) تبدیل شده است. تأکید بر کمبود آب در کلانشهرهای مرکزی با وجود ترسالی نسبی در مناطق دیگر، بیانگر پیچیدگی مدیریت منابع آب در کشوری با اقلیمهای متنوع است. این اظهارات در واقع یک استراتژی مدیریتی برای کنترل مصرف و جلوگیری از افزایش تقاضا بر پایه تصور غلط رفع خشکسالی است. این گزارش به سیاستگذاران و مردم یادآوری میکند که راهحل بحران آب، نه در آسمان، بلکه در مدیریت مصرف بر روی زمین نهفته است.